Vợ chồng tôi đồng ý nhận một cháu bé con người anh kết nghĩa làm con nuôi. Lý do chính là cháu hay bị sài đẹn, ốm vặt, bố mẹ cháu xem thầy nói cháu hợp tuổi với vợ chồng tôi nên nhờ giúp.
Xin hỏi, trong trường hợp này có bắt buộc phải đổi họ của cháu sang họ của tôi hay không? Đến năm 12 tuổi cháu về ở với bố mẹ đẻ thì có thể đổi lại họ cho cháu hay không?
Trả lời
Để có thể nhận con nuôi, vợ chồng bạn với tư cách người nhận nuôi con nuôi và cháu bé phải đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật nuôi con nuôi. Thông tin của bạn cho thấy, vợ chồng bạn đã nhận cháu bé làm con nuôi, chúng tôi xin tư vấn về việc thay đổi họ của cháu sang họ của bạn như sau:
Quyền có họ tên, thay đổi họ tên là quyền nhân thân của cá nhân. Theo khoản 1 Điều 25 Bộ luật Dân sự năm 2015, “quyền nhân thân được quy định trong Bộ luật này là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác”.
Họ của cá nhân được xác định là họ của cha đẻ hoặc họ của mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha mẹ; nếu không có thỏa thuận thì họ của con được xác định theo tập quán. Trường hợp chưa xác định được cha đẻ thì họ của con được xác định theo họ của mẹ đẻ.
Quyền thay đổi họ được quy định tại Điều 27 của Bộ luật này như sau:
“1. Cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ trong trường hợp sau đây:
a) Thay đổi họ cho con đẻ từ họ của cha đẻ sang họ của mẹ đẻ hoặc ngược lại;
b) Thay đổi họ cho con nuôi từ họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ sang họ của cha nuôi hoặc họ của mẹ nuôi theo yêu cầu của cha nuôi, mẹ nuôi;
c) Khi người con nuôi thôi làm con nuôi và người này hoặc cha đẻ, mẹ đẻ yêu cầu lấy lại họ cho người đó theo họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ;
d) Thay đổi họ cho con theo yêu cầu của cha đẻ, mẹ đẻ hoặc của con khi xác định cha, mẹ cho con;
đ) Thay đổi họ của người bị lưu lạc đã tìm ra nguồn gốc huyết thống của mình;
e) Thay đổi họ theo họ của vợ, họ của chồng trong quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài để phù hợp với pháp luật của nước mà vợ, chồng người nước ngoài là công dân hoặc lấy lại họ trước khi thay đổi;
g) Thay đổi họ của con khi cha, mẹ thay đổi họ;
h) Trường hợp khác do pháp luật về hộ tịch quy định.
2. Việc thay đổi họ cho người từ đủ chín tuổi trở lên phải có sự đồng ý của người đó.
3. Việc thay đổi họ của cá nhân không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự được xác lập theo họ cũ”.
Căn cứ quy định nêu trên, với tư cách bố mẹ nuôi, vợ chồng bạn có thể thay đổi họ cho con từ họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ của cháu sang họ của một trong hai vợ chồng bạn. Đây là quyền nhân thân, không phải là nghĩa vụ bắt buộc mà chỉ thực hiện theo yêu cầu của cha nuôi, mẹ nuôi khi nhận con nuôi.
Khi người con nuôi thôi làm con nuôi và người này hoặc cha đẻ, mẹ đẻ yêu cầu lấy lại họ cho người đó theo họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ thì thực hiện thủ tục đổi từ họ của bố nuôi hoặc mẹ nuôi sang họ của bố đẻ hoặc mẹ đẻ.
Cũng cần lưu ý, nếu cháu bé từ đủ chín tuổi trở lên, phải có sự đồng ý của cháu về việc đổi họ như trên.
Thay đổi họ, chữ đệm và tên của cá nhân trong nội dung khai sinh đã đăng ký thuộc phạm vi thay đổi hộ tịch.
Thủ tục đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch được quy định tại Điều 28 Luật Hộ tịch năm 2014 như sau:
“1. Người yêu cầu đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch nộp tờ khai theo mẫu quy định và giấy tờ liên quan cho cơ quan đăng ký hộ tịch.
2. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ giấy tờ theo quy định tại khoản 1 Điều này, nếu thấy việc thay đổi, cải chính hộ tịch là có cơ sở, phù hợp với quy định của pháp luật dân sự và pháp luật có liên quan, công chức tư pháp - hộ tịch ghi vào Sổ hộ tịch, cùng người yêu cầu đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch ký vào Sổ hộ tịch và báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã cấp trích lục cho người yêu cầu.
Trường hợp thay đổi, cải chính hộ tịch liên quan đến Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn thì công chức tư pháp - hộ tịch ghi nội dung thay đổi, cải chính hộ tịch vào Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn.
Trường hợp cần phải xác minh thì thời hạn được kéo dài thêm không quá 03 ngày làm việc.
3. Trường hợp đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch không phải tại nơi đăng ký hộ tịch trước đây thì Ủy ban nhân dân cấp xã phải thông báo bằng văn bản kèm theo bản sao trích lục hộ tịch đến Ủy ban nhân dân nơi đăng ký hộ tịch trước đây để ghi vào Sổ hộ tịch.
Trường hợp nơi đăng ký hộ tịch trước đây là Cơ quan đại diện thì Ủy ban nhân dân cấp xã phải thông báo bằng văn bản kèm theo bản sao trích lục hộ tịch đến Bộ Ngoại giao để chuyển đến Cơ quan đại diện ghi vào Sổ hộ tịch”.
Ngọc Đức
Vũ Thị Thanh Tú
