Ở cạnh nhà tôi có gia đình bà H. Chồng bà H mất sớm ngay sau khi sinh được 2 người con là chị P và anh S, bà ở vậy nuôi 2 con khôn lớn, trưởng thành. Khi chị P đi lấy chồng thì bà H sống chung với...
mất cuộc sống khó khăn, không có thu nhập, chị P phải đi làm ăn xa và đem gửi con gái 3 tuổi sang cho bà H trông nom giúp đỡ. Từ khi có đứa cháu ngoại sang ở, bà H đã vất vả lại càng vất thêm vất vả vì phải trông nom một lúc cả ba cháu, một cháu ngoại và hai cháu nội trạc tuổi nhau nên việc chăm các cháu và đưa đón các cháu đi học không được đảm bảo. Vợ chồng anh S bức xúc, không nhất trí, hay trách móc mẹ “ôm rơm nặng bụng”, nhận cháu ngoại về trông nom. Bà H suy nghĩ rất nhiều và có tâm sự với tôi là dự định mang cháu ngoại bỏ đi thuê nhà ở một mình không sống chung cùng vợ chồng anh S nữa. Tôi rất băn khoăn và muốn biết pháp luật có những quy định như thế nào về quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục đối với các thành viên gia đình?
Trả lời:
- Khoản 16 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: “ Thành viên gia đình bao gồm vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể; anh, chị, em cùng cha mẹ, anh, chị, em cùng cha khác mẹ, anh, chị, em cùng mẹ khác cha, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột”.
- Điều 103 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định quyền, nghĩa vụ giữa các thành viên khác của gia đình như sau:
“1. Các thành viên gia đình có quyền, nghĩa vụ quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ, tôn trọng nhau. Quyền, lợi ích hợp pháp về nhân thân và tài sản của các thành viên gia đình quy định tại Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan được pháp luật bảo vệ.
2. Trong trường hợp sống chung thì các thành viên gia đình có nghĩa vụ tham gia công việc gia đình, lao động tạo thu nhập; đóng góp công sức, tiền hoặc tài sản khác để duy trì đời sống chung của gia đình phù hợp với khả năng thực tế của mình.
3. Nhà nước có chính sách tạo điều kiện để các thế hệ trong gia đình quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau nhằm giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam; khuyến khích các cá nhân, tổ chức trong xã hội cùng tham gia vào việc giữ gìn, phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam”.
- Điều 104 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định quyền, nghĩa vụ của ông bà nội, ông bà ngoại và cháu như sau:
“1. Ông bà nội, ông bà ngoại có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu, sống mẫu mực và nêu gương tốt cho con cháu; trường hợp cháu chưa thành niên, cháu đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình mà không có người nuôi dưỡng theo quy định tại Điều 105 của Luật này thì ông bà nội, ông bà ngoại có nghĩa vụ nuôi dưỡng cháu.
2. Cháu có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng ông bà nội, ông bà ngoại; trường hợp ông bà nội, ông bà ngoại không có con để nuôi dưỡng mình thì cháu đã thành niên có nghĩa vụ nuôi dưỡng”.
- Điều 106 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định quyền, nghĩa vụ của cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột như sau:
“Cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột có quyền, nghĩa vụ thương yêu, chăm sóc, giúp đỡ nhau; có quyền, nghĩa vụ nuôi dưỡng nhau trong trường hợp người cần được nuôi dưỡng không còn cha, mẹ, con và những người được quy định tại Điều 104 và Điều 105 của Luật này hoặc còn nhưng những người này không có điều kiện để thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng”.
Theo quy định của pháp luật thì ông bà nội, ông bà ngoại có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu..., ... Anh, chị, em có quyền, nghĩa vụ thương yêu, chăm sóc, giúp đỡ nhau....(Điều 104, Điều 105 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014). Do vậy, việc bà H nhận trông nom cháu ngoại (con của chị P) là hoàn toàn đúng với bổn phận, trách nhiệm và nghĩa vụ của người bà đối với cháu theo quy định của pháp luật cũng như tình cảm máu mủ, ruột thịt của mình; cháu nội, cháu ngoại đều như nhau, không phân biệt đối xử bên nặng, bên nhẹ. Chị P đưa cháu sang nhờ bà H trông nom giúp cũng là do bất đắc dĩ, hoàn cảnh éo le chồng mất sớm là một tổn thất rất lớn đối với chị P và cả gia đình, nay cuộc sống khó khăn, không có thu nhập nên chị phải đi làm ăn xa để kiếm tiền trang trải cuộc sống. Hiện nay, bà H còn trẻ, còn khỏe mà vợ chồng anh S thì làm ăn gần nhà, tuy gia đình còn khó khăn nhưng có phần thuận lợi hơn nên cố gắng chia sẻ, tạo điều kiện giúp đỡ chị P vượt qua khó khăn, trông nom cháu giúp chị P một thời gian nhất định. Là anh em ruột thịt “một giọt máu đào hơn ao nước lã” nên anh em phải có nghĩa vụ yêu thương, chăm sóc, đùm bọc, giúp đỡ nhau nhất là giai đoạn khó khăn, hoạn nạn... như hoàn cảnh của chị P. Vợ chồng anh S cần thông cảm, chia sẻ và coi việc trông nom cháu cũng là bổn phận, trách nhiệm của mình, bởi theo quy định tại Điều 106 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, thì cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột có quyền, nghĩa vụ thương yêu, chăm sóc, giúp đỡ nhau; có quyền, nghĩa vụ nuôi dưỡng nhau trong trường hợp người cần được nuôi dưỡng...
Như Quỳnh
Đỗ Như Quỳnh
