Trong dòng họ tôi đang có tranh chấp về việc chuyển nhượng thửa đất, dự định làm nhà sinh hoạt chung, nơi con cháu lưu giữ kỷ vật, tìm về kết nối sau này. Trong đó, có duy nhất chi họ nhà em không...
Sau khi tổ chức cuộc họp, bác trưởng họ quyết định theo đa số. Xin hỏi các anh chị, chi họ nhà em có thể khởi kiện để hủy bỏ việc chuyển nhượng nói trên hay không?
Trả lời
Như chúng ta đã biết, quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt. Quyền sở hữu chung được xác lập theo thỏa thuận, theo quy định của pháp luật hoặc theo tập quán.
Điều 211 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về sở hữu chung của cộng đồng như sau:
“1. Sở hữu chung của cộng đồng là sở hữu của dòng họ, thôn, ấp, bản, làng, buôn, phum, sóc, cộng đồng tôn giáo và cộng đồng dân cư khác đối với tài sản được hình thành theo tập quán, tài sản do các thành viên của cộng đồng cùng nhau đóng góp, quyên góp, được tặng cho chung hoặc từ các nguồn khác phù hợp với quy định của pháp luật nhằm mục đích thỏa mãn lợi ích chung hợp pháp của cộng đồng.
2. Các thành viên của cộng đồng cùng quản lý, sử dụng, định đoạt tài sản chung theo thỏa thuận hoặc theo tập quán vì lợi ích chung của cộng đồng nhưng không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
3. Tài sản chung của cộng đồng là tài sản chung hợp nhất không phân chia”.
Sở hữu chung là sở hữu của nhiều chủ thể đối với tài sản. Sở hữu chung bao gồm sở hữu chung theo phần và sở hữu chung hợp nhất. Quyền sở hữu chung được xác lập theo thỏa thuận, theo quy định của pháp luật hoặc theo tập quán.
Sở hữu chung hợp nhất được quy định tại Điều 210 của Bộ luật này như sau:
“1. Sở hữu chung hợp nhất là sở hữu chung mà trong đó, phần quyền sở hữu của mỗi chủ sở hữu chung không được xác định đối với tài sản chung.
Sở hữu chung hợp nhất bao gồm sở hữu chung hợp nhất có thể phân chia và sở hữu chung hợp nhất không phân chia.
2. Các chủ sở hữu chung hợp nhất có quyền, nghĩa vụ ngang nhau đối với tài sản thuộc sở hữu chung”.
Tài sản thuộc sở hữu chung của dòng họ là tài sản chung hợp nhất không phân chia, các thành viên của dòng họ cùng quản lý, sử dụng, định đoạt theo thỏa thuận hoặc theo tập quán vì lợi ích chung của dòng họ.
Cho nên, nếu muốn chuyển nhượng cho người khác, cần có sự đồng ý của các thành viên dòng họ. Vi phạm quy định này, với tư cách là thành viên dòng họ, bạn có quyền khởi kiện vụ án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của dòng họ. Bởi vì, Điều 3 Nghị quyết số 01/2020/NQ-HĐTP ngày 05/03/2020 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết tranh chấp về tài sản của dòng họ quy định:
“1. Thành viên dòng họ có quyền khởi kiện vụ án tranh chấp về tài sản chung của dòng họ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của dòng họ theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
2. Dòng họ không phải là nguyên đơn. Tập thể (ví dụ: chi họ, nhánh họ, hội đồng gia tộc...) không có quyền khởi kiện vụ án tranh chấp về tài sản chung của dòng họ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của dòng họ”.
Căn cứ quy định nêu trên, chỉ có thành viên của dòng họ mới có quyền khởi kiện vụ án. Chi họ, nhánh họ không có quyền này.
Thành viên dòng họ, theo Điều 2 của Nghị quyết này, “là cá nhân trong dòng họ được xác định theo tập quán phổ biến, được thừa nhận nơi dòng họ tồn tại. Các bên tranh chấp có trách nhiệm cung cấp họ, tên, địa chỉ của thành viên dòng họ”.
Có nghĩa là, chi họ của bạn không thể khởi kiện vụ án, mà nguyên đơn chỉ có thể là thành viên dòng họ. Việc xác định thành viên dòng họ được hướng dẫn cụ thể như trên.
Thu Hường
Vũ Thị Thanh Tú
