Anh bạn tôi ký hợp đồng và đặt cọc 01 tỷ đồng để mua một khách sạn tư nhân trên phố Trần Nguyên Hãn. Theo hợp đồng, chậm nhất ngày 01/06/2021 tôi phải thanh toán đầy đủ số tiền trị giá hai bên thỏa...
Tuy nhiên, do anh bạn tôi thuộc diện F1, phải cách ly tập trung 21 ngày nên không thực hiện được nghĩa vụ nêu trên. Cũng vì vậy, đến thời hạn, chủ khách sạn thông báo anh bạn tôi bị mất số tiền đã đặt cọc, đồng thời yêu cầu bồi thường thiệt hại 02 tỷ đồng.
Xin hỏi các anh chị, anh bạn tôi có bắt buộc phải thực hiện yêu cầu của bên bán là chủ khách sạn hay không?
Trả lời
Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về đặt cọc như sau:
“1. Đặt cọc là việc một bên (sau đây gọi là bên đặt cọc) giao cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận đặt cọc) một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác (sau đây gọi chung là tài sản đặt cọc) trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.
2. Trường hợp hợp đồng được giao kết, thực hiện thì tài sản đặt cọc được trả lại cho bên đặt cọc hoặc được trừ để thực hiện nghĩa vụ trả tiền; nếu bên đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc; nếu bên nhận đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì phải trả cho bên đặt cọc tài sản đặt cọc và một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”.
Đặt cọc là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Căn cứ quy định nêu trên, nếu bên đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc. Bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ (không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ hoặc thực hiện không đúng nội dung của nghĩa vụ) thì phải chịu trách nhiệm dân sự đối với bên có quyền.
Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 351 của Bộ luật này, “Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”.
Sự kiện bất khả kháng, theo khoản 1 Điều 156 của Bộ luật này, “là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép”.
Thông tin của bạn cho thấy, anh bạn của bạn không thanh toán tiền mua khách sạn khi đến hạn của hợp đồng là do bị cách ly tập trung để phòng, chống dịch COVID-19. Đó chính là “bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng”. Cho nên, anh ấy không phải chịu trách nhiệm dân sự trong trường hợp này.
Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại là người có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại (trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định khác).
Quy định tương tự như trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng, theo khoản 2 Điều 584 của Bộ luật này, “người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác”. Có nghĩa là, do bị cách ly dẫn đến không thực hiện được nghĩa vụ đúng hạn và gây thiệt hại cho người bán khách sạn, anh bạn của bạn cũng không phải bồi thường.
Tham chiếu Án lệ số 25/2018/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 17/10/2018 và được công bố theo Quyết định số 269/QĐ-CA ngày 06/11/2018 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, trường hợp này, phải xác định việc bên đặt cọc không thể thực hiện đúng cam kết là do khách quan và bên đặt cọc không phải chịu phạt cọc cũng như bồi thường thiệt hại (nếu có) cho dù hai bên có thỏa thuận về nội dung này trong hợp đồng.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
