Ông nội tôi mất có để lại di chúc nhưng vì nhiều lý do tài sản của ông chưa được phân chia. Trong đó, có một chiếc xe ô tô thuộc sở hữu của ông nhưng trước đó ông giao cho chú tôi sử dụng để chạy...
Chú tôi vẫn tiếp tục sử dụng mà không hề có sự thống nhất với những người thừa kế. Sau đó, có gây tai nạn va chạm vào xe khác, chủ xe đòi bồi thường.
Trong trường hợp này, chú tôi hay tất cả những người thừa kế phải bồi thường?
Trả lời
Người quản lý di sản được quy định tại Điều 616 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau:
“1. Người quản lý di sản là người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra.
2. Trường hợp di chúc không chỉ định người quản lý di sản và những người thừa kế chưa cử được người quản lý di sản thì người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý di sản đó cho đến khi những người thừa kế cử được người quản lý di sản.
3. Trường hợp chưa xác định được người thừa kế và di sản chưa có người quản lý theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì di sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý”.
Như vậy, di chúc ông nội bạn để lại không chỉ định người quản lý di sản và những người thừa kế của ông chưa cử được người quản lý di sản thì với tư cách người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản, chú của bạn tiếp tục quản lý chiếc xe ô tô đó cho đến khi những người thừa kế cử được người quản lý.
Theo khoản 2 Điều 618 của Bộ luật này, người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản quy định tại khoản 2 Điều 616 nêu trên có quyền sau đây:
“a) Được tiếp tục sử dụng di sản theo thỏa thuận trong hợp đồng với người để lại di sản hoặc được sự đồng ý của những người thừa kế;
b) Được hưởng thù lao theo thỏa thuận với những người thừa kế;
c) Được thanh toán chi phí bảo quản di sản”.
Xe ô tô được xác định là một trong những nguồn nguy hiểm cao độ. Chủ sở hữu xe ô tô phải vận hành, sử dụng, bảo quản, trông giữ, vận chuyển nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng quy định của pháp luật.
Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ, theo khoản 2 Điều 601 Bộ luật này, “phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”.
Về nguyên tắc, chủ sở hữu tài sản phải bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra. Ông nội bạn mất, trước đó ông giao cho chú bạn sử dụng xe ô tô, đồng thời, chú của bạn cũng là người đang quản lý di sản. Do vậy, chú của bạn phải bồi thường thiệt hại nếu đang nắm giữ, chi phối trực tiếp hoặc gián tiếp tài sản như chủ thể có quyền đối với tài sản tại thời điểm gây thiệt hại cho chủ xe bị gây tai nạn.
Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại được quy định tại Điều 584 Bộ luật này như sau:
“1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.
2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
3. Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này”.
Theo khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06/9/2022 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với trường hợp xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác phát sinh khi có đầy đủ các yếu tố sau đây:
“a) Có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác;
b) Có thiệt hại xảy ra là thiệt hại về vật chất, thiệt hại về tinh thần;
Thiệt hại về vật chất là tổn thất vật chất thực tế xác định được của chủ thể bị xâm phạm, bao gồm tổn thất về tài sản mà không khắc phục được; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại; thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút do tài sản, sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín, quyền và lợi ích hợp pháp khác bị xâm phạm.
Thiệt hại về tinh thần là tổn thất tinh thần do bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, quyền và lợi ích nhân thân khác mà chủ thể bị xâm phạm hoặc người thân thích của họ phải chịu và cần phải được bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất đó.
c) Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi xâm phạm. Thiệt hại xảy ra phải là kết quả tất yếu của hành vi xâm phạm và ngược lại hành vi xâm phạm là nguyên nhân gây ra thiệt hại”.
Tóm lại, chú của bạn với tư cách người chiếm hữu, sử dụng quản lý di sản của ông nội bạn là chiếc xe ô tô thì có trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
