Anh T chết không để lại di chúc. Trước đó anh T mua 02 hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng thứ nhất chỉ định người thụ hưởng là ông Nguyễn Văn B (bố ruột của T), hợp đồng thứ hai không chỉ định...
do T không có vợ, con nên công ty bảo hiểm đã chi trả cho ông B số tiền 2,0 tỷ đồng đối với hợp đồng chỉ định ông B là người thụ hưởng, còn hợp đồng thứ hai trị giá 1,5 tỷ đồng được chi trả cho ông B và bà Trần Thị H (mẹ ruột của T). Khi còn sống, T vay tiền của rất nhiều người để làm ăn (có giấy vay). Khi T chết, ông B và bà H đã chi trả các khoản nợ của T và chi phí mai táng, trả nợ ngân hàng với số tiền 1 tỷ đồng. Chị Trần Thị M khởi kiện yêu cầu ông B và bà H có nghĩa vụ trả nợ số tiền anh T vay 1,0 tỷ khi còn sống (có giấy vay tiền) trong phạm vi số tiền 3,5 tỷ được bảo hiểm chi trả. Vậy số tiền bảo hiểm của hợp đồng được chỉ định người thụ hưởng có phải là di sản thừa kế hay không? Hay số tiền đó là tài sản riêng của ông B, vì ông B là người được chỉ định thụ hưởng trong hợp đồng?
Trả lời
- Khoản 13 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 quy định “Bảo hiểm nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết”.
- Theo quy định tại khoản 26 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 thì "Người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm".
- Điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định "Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác."
- Điều 624 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về di chúc như sau: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”.
Như vậy, quyền nhận tiền bảo hiểm của người thụ hưởng phát sinh không phải từ quan hệ thừa kế, mà từ ý chí độc lập và hợp pháp của bên mua bảo hiểm, được thể hiện qua hợp đồng.
Trong vụ việc này, anh T là bên mua bảo hiểm kiêm người được bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, đã chủ động chỉ định ông Nguyễn Văn B (bố ruột) là người thụ hưởng trong hợp đồng. Việc chỉ định này được công ty bảo hiểm ghi nhận rõ ràng, hợp pháp và không bị vô hiệu. Khi anh T qua đời, công ty bảo hiểm có trách nhiệm chi trả số tiền bảo hiểm là 2,5 tỷ đồng cho ông B theo đúng hợp đồng đã ký. Đây là một khoản chi trả mang tính chất thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, không phải là phần tài sản trong khối di sản mà anh T để lại. Do đó, khoản tiền 2,5 tỷ đồng này không thuộc di sản thừa kế, không bị điều chỉnh bởi quy định của Bộ luật Dân sự về phân chia thừa kế và bị ràng buộc bởi nghĩa vụ tài sản do người chết để lại. Như vậy, trong trường hợp hợp đồng bảo hiểm nhân thọ của mình, anh T có chỉ định người thụ hưởng cụ thể là ông B, thì số tiền bảo hiểm đó là tài sản riêng của ông B là người thụ hưởng và không được tính vào khối di sản thừa kế của anh T.
Như Quỳnh
Đỗ Như Quỳnh
