Bà An năm nay 85 tuổi, sức khỏe rất yếu và không thể đi lại. Bà muốn lập một bản di chúc có công chứng để lại tài sản cho con cháu. Gia đình bà liên hệ với một Văn phòng công chứng và trình bày...
Trả lời:
Tại Điều 46 Luật Công chứng năm 2024 quy định như sau:
Điều 46. Địa điểm công chứng
1. Việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.
2. Việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng nếu người yêu cầu công chứng thuộc các trường hợp sau đây:
a) Lập di chúc tại chỗ ở theo quy định của Bộ luật Dân sự;
b) Không thể đi lại được vì lý do sức khỏe; đang điều trị nội trú hoặc bị cách ly theo chỉ định của cơ sở y tế;
c) Đang bị tạm giữ, tạm giam; đang thi hành án phạt tù; đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính;
d) Có lý do chính đáng khác theo quy định của Chính phủ.
Tại Điều 43 Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 quy định lý do chính đáng được thự chiện công chứng ngoài trụ sở như sau:
Điều 43. Lý do chính đáng khác được thực hiện công chứng ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng
1. Lý do chính đáng khác được thực hiện công chứng ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng theo quy định tại điểm d khoản 2 Điều 46 của Luật Công chứng bao gồm các trường hợp sau đây:
a) Phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi;
b) Người cao tuổi, người khuyết tật hoặc có khó khăn trong việc đi lại;
c) Người đang thực hiện nhiệm vụ trong lực lượng công an nhân dân, quân đội nhân dân, người đảm nhận chức trách hoặc đang thực hiện công việc được giao theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nơi họ làm việc mà việc rời khỏi vị trí sẽ ảnh hưởng đến nhiệm vụ, công việc được giao hoặc chức trách mà họ đang đảm nhận;
d) Trường hợp bất khả kháng, trở ngại khách quan mà người yêu cầu công chứng không thể đến tổ chức hành nghề công chứng.
2. Việc công chứng ngoài trụ sở phải được thực hiện tại địa điểm có địa chỉ cụ thể, phù hợp với lý do yêu cầu công chứng ngoài trụ sở.
công chứng viên được phép thực hiện công chứng ngoài trụ sở.quy định rõ các trường hợp được công chứng ngoài trụ sở, bao gồm người yêu cầu công chứng "không thể đi lại được vì lý do sức khỏe".
Tại khoản 2 Điều 58 Luật Công chứng năm 2024 quy định như sau:
Điều 58. Công chứng di chúc
….
2. Trường hợp công chứng viên nhận thấy người lập di chúc có dấu hiệu bị mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc có căn cứ cho rằng việc lập di chúc có dấu hiệu bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép thì công chứng viên đề nghị người lập di chúc làm rõ, trường hợp không làm rõ được thì công chứng viên từ chối công chứng di chúc đó.
Như vậy, trường hợp bàn Anh rất yếu, sức khỏe rất yếu và không thể đi lại thuộc trường hợp được công chứng ngoài trụ sở. Tuy nhiên, theo khoản 2, Điều 58, công chứng viên phải đặc biệt cẩn trọng. Nếu nhận thấy bà An, người lập di chúc có dấu hiệu bị mất năng lực hành vi dân sự... có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc có dấu hiệu bị ép buộc, lừa dối, công chứng viên phải yêu cầu làm rõ. Nếu không làm rõ được, công chứng viên phải từ chối công chứng. Nếu bà An yếu đến mức không thể tự ký hoặc điểm chỉ được, việc lập di chúc bắt buộc phải có người làm chứng theo quy định tại khoản 2, Điều 49 và khoản 1, Điều 58 Luật Công chứng năm 2024
Tại khoản 2 Điều 49 Luật Công chứng năm 2024 quy định như sau:
Điều 49. Người yêu cầu công chứng, người làm chứng, người phiên dịch
…
2. Trường hợp người yêu cầu công chứng không đọc được hoặc không nghe được hoặc không ký được và không điểm chỉ được hoặc trong trường hợp khác do pháp luật quy định thì việc công chứng phải có người làm chứng.
Người làm chứng do người yêu cầu công chứng mời hoặc do công chứng viên chỉ định nếu người yêu cầu công chứng không mời được; trường hợp công chứng viên không chỉ định được người làm chứng thì từ chối công chứng.
Người làm chứng phải là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không thuộc trường hợp phải có người làm chứng theo quy định tại khoản này và không có quyền, lợi ích hoặc nghĩa vụ liên quan đến việc công chứng.
Người làm chứng phải trực tiếp chứng kiến việc công chứng và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc làm chứng của mình.
Tại khoản 1 Điều 58 Luật Công chứng năm 2024 quy định như sau
Điều 58. Công chứng di chúc
1. Người lập di chúc không được ủy quyền cho người khác mà phải tự mình ký hoặc ký và điểm chỉ vào bản di chúc được công chứng. Trường hợp người lập di chúc không ký được và không điểm chỉ được thì việc lập di chúc phải có người làm chứng theo quy định tại khoản 2 Điều 49 của Luật này.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
