Bố mẹ tôi có 3 người con, gồm anh trai, tôi và một em gái. Anh cả của tôi bị tâm thần từ nhỏ, anh rất hiền và không quậy phá, không đi lang thang nhưng kém về nhận thức, không phân biệt được người...
không thì chỉ quanh quẩn trong nhà. Ngoài ra thì anh tôi cũng không có bệnh lý gì nghiêm trọng. Em gái tôi năm nay học đại học năm thứ 3. Bố tôi mất từ lúc em gái tôi lên 7 tuổi, mẹ tôi cũng mất sau đó không lâu. Xin cho tôi hỏi về quyền giám hộ đối với anh trai tôi như thế nào? Hiện tại, ông bà nội, ngoại tôi đều đã mất, tôi có quyền gì và không có quyền gì đối với anh trai của tôi? Thủ tục pháp luật như thế nào?
Trả lời
- Khoản 1, Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần”.
- Điều 46 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Giám hộ như sau:
“1. Giám hộ là việc cá nhân, pháp nhân được luật quy định, được Ủy ban nhân dân cấp xã cử, được Tòa án chỉ định hoặc được quy định tại khoản 2 Điều 48 của Bộ luật này (sau đây gọi chung là người giám hộ) để thực hiện việc chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi (sau đây gọi chung là người được giám hộ).
2. Trường hợp giám hộ cho người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi thì phải được sự đồng ý của người đó nếu họ có năng lực thể hiện ý chí của mình tại thời điểm yêu cầu.
3. Việc giám hộ phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về hộ tịch.
Người giám hộ đương nhiên mà không đăng ký việc giám hộ thì vẫn phải thực hiện nghĩa vụ của người giám hộ”.
- Điều 48 Bộ Luật dân sự 2015 quy định về người giám hộ như sau:
“1. Cá nhân, pháp nhân có đủ điều kiện quy định tại Bộ luật này được làm người giám hộ.
2. Trường hợp người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ lựa chọn người giám hộ cho mình thì khi họ ở tình trạng cần được giám hộ, cá nhân, pháp nhân được lựa chọn là người giám hộ nếu người này đồng ý. Việc lựa chọn người giám hộ phải được lập thành văn bản có công chứng hoặc chứng thực”.
- Điều 49 Bộ Luật dân sự 2015 quy định điều kiện của cá nhân làm người giám hộ như sau:
“Cá nhân có đủ các điều kiện sau đây có thể làm người giám hộ:
1. Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
2. Có tư cách đạo đức tốt và các điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ.
3. Không phải là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc người bị kết án nhưng chưa được xoá án tích về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác.
4. Không phải là người bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con chưa thành niên”.
- Điều 53 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định người giám hộ đương nhiên của người mất năng lực hành vi dân sự quy định:
“Trường hợp không có người giám hộ theo quy định tại khoản 2 Điều 48 của Bộ luật này thì người giám hộ đương nhiên của người mất năng lực hành vi dân sự được xác định như sau:
1. Trường hợp vợ là người mất năng lực hành vi dân sự thì chồng là người giám hộ; nếu chồng là người mất năng lực hành vi dân sự thì vợ là người giám hộ.
2. Trường hợp cha và mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự hoặc một người mất năng lực hành vi dân sự, còn người kia không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con cả là người giám hộ; nếu người con cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con tiếp theo có đủ điều kiện làm người giám hộ là người giám hộ.
3. Trường hợp người thành niên mất năng lực hành vi dân sự chưa có vợ, chồng, con hoặc có mà vợ, chồng, con đều không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì cha, mẹ là người giám hộ”.
- Điều 54 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định cử, chỉ định người giám hộ như sau:
“1. Trường hợp người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự không có người giám hộ đương nhiên theo quy định tại Điều 52 và Điều 53 của Bộ luật này thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ có trách nhiệm cử người giám hộ.
Trường hợp có tranh chấp giữa những người giám hộ quy định tại Điều 52 và Điều 53 của Bộ luật này về người giám hộ hoặc tranh chấp về việc cử người giám hộ thì Tòa án chỉ định người giám hộ.
Trường hợp cử, chỉ định người giám hộ cho người chưa thành niên từ đủ sáu tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của người này.
2. Việc cử người giám hộ phải được sự đồng ý của người được cử làm người giám hộ.
3. Việc cử người giám hộ phải được lập thành văn bản, trong đó ghi rõ lý do cử người giám hộ, quyền, nghĩa vụ cụ thể của người giám hộ, tình trạng tài sản của người được giám hộ.
4. Trừ trường hợp áp dụng quy định tại khoản 2 Điều 48 của Bộ luật này, người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi do Tòa án chỉ định trong số những người giám hộ quy định tại Điều 53 của Bộ luật này. Trường hợp không có người giám hộ theo quy định trên, Tòa án chỉ định người giám hộ hoặc đề nghị một pháp nhân thực hiện việc giám hộ”.
Với tình trạng mất năng lực dân sự, thì anh của bạn phải có người giám hộ. Nếu anh của bạn chưa có gia đình, thì người giám hộ đương nhiên là cha mẹ; nhưng bố mẹ, ông bà bạn đều cũng đã qua đời, do vậy, người thân thích nhất của anh bạn là bạn và em gái, nên có thể thỏa thuận để cử ra một người giám hộ cho anh trai bạn. Điều kiện của cá nhân làm người giám hộ được quy định tại Điều 49 Luật Dân sự năm 2015. Nếu phù hợp với quy định tại Điều 49 Bộ luật Dân sự, thì bạn hoàn toàn có thể trở thành người giám hộ của anh trai của bạn. Việc giám hộ phải được đăng ký tại UBND cấp xã nơi cư trú của bạn hoặc người được giám hộ. Khi bạn là người giám hộ của anh trai, thì bạn phải có nghĩa vụ chăm sóc, bảo đảm việc điều trị bệnh cho người được giám hộ; đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự; quản lý tài sản của người được giám hộ, bạn cũng có nghĩa vụ theo quyết định của Tòa án.
Như Quỳnh
Đỗ Như Quỳnh
