Tôi được cơ quan điều tra trưng cầu là giám định viên tư pháp trong một vụ việc có dấu hiệu hình sự, bởi vì nội dung giám định này cơ bản đúng với chuyên môn đào tạo và công việc tôi đang làm.
Tuy nhiên, tôi muốn biết trong trường hợp nào thì không được thực hiện giám định tư pháp và cá nhân có quyền từ chối yêu cầu giám định?
Trả lời
Giám định tư pháp, theo khoản 1 Điều 2 Luật Giám định tư pháp số 13/2012/QH13, được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 1 Điều 1 của Luật số 56/2020/QH14, “là việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định theo quy định của Luật này”.
Cá nhân, tổ chức giám định tư pháp bao gồm giám định viên tư pháp, người giám định tư pháp theo vụ việc, tổ chức giám định tư pháp công lập, tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập và tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc.
Theo khoản 1 Điều 68 Bộ luật Tố tụng số 101/2015/QH13, “Người giám định là người có kiến thức chuyên môn về lĩnh vực cần giám định, được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trưng cầu, người tham gia tố tụng yêu cầu giám định theo quy định của pháp luật”.
Người giám định tư pháp được quy định tại khoản 5 Điều 2 Luật Giám định tư pháp số 13/2012/QH13 bao gồm “giám định viên tư pháp và người giám định tư pháp theo vụ việc”.
Trong đó, giám định viên tư pháp là người đủ tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm để thực hiện giám định tư pháp. Người giám định tư pháp theo vụ việc là người đủ tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật, được trưng cầu, yêu cầu giám định.
Như vậy, đáp ứng theo tiêu chuẩn của pháp luật, tùy theo việc được bổ nhiệm hoặc được trưng cầu, yêu cầu, cá nhân có thể là giám định viên tư pháp hoặc người giám định tư pháp theo vụ việc.
Giám định tư pháp phải đảm bảo nguyên tắc được quy định tại Điều 3 của Luật này, sửa đổi, bổ sung tại khoản 2 Điều 1 của Luật số 56/2020/QH14. Đó là:
“1. Tuân thủ pháp luật, tuân theo quy chuẩn chuyên môn và quy trình giám định.
2. Trung thực, chính xác, khách quan, vô tư, kịp thời.
3. Chỉ kết luận về chuyên môn những vấn đề trong phạm vi được yêu cầu.
4. Chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận giám định”.
Để đảm bảo nguyên tắc “trung thực, chính xác, khách quan, vô tư, kịp thời”, theo khoản 1 Điều 34 của Luật này, người thuộc một trong các trường hợp sau đây thì không được thực hiện giám định tư pháp:
“a) Thuộc một trong các trường hợp mà pháp luật về tố tụng quy định phải từ chối tham gia tố tụng hoặc bị thay đổi;
b) Được trưng cầu giám định lại về cùng một nội dung trong vụ án, vụ việc mà mình đã thực hiện giám định, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”.
Theo khoản 1 Điều 68 Bộ luật Tố tụng số 101/2015/QH13
Người giám định phải từ chối tham gia tố tụng hoặc bị thay đổi khi thuộc một trong các trường hợp được quy định tại khoản 5 Điều 68 Bộ luật Tố tụng số 101/2015/QH13 như sau:
“a) Đồng thời là bị hại, đương sự; là người đại diện, người thân thích của bị hại, đương sự hoặc của bị can, bị cáo;
b) Đã tham gia với tư cách là người bào chữa, người làm chứng, người phiên dịch, người dịch thuật, người định giá tài sản trong vụ án đó;
c) Đã tiến hành tố tụng trong vụ án đó”.
Tóm lại, đáp ứng các điều kiện để được bổ nhiệm là giám định viên tư pháp hoặc được trưng cầu, yêu cầu là giám định viên tư pháp theo vụ việc nhưng đồng thời là một trong những người thuộc các trường hợp nêu trên, với tư cách cá nhân, bạn không được thực hiện giám định tư pháp và phải từ chối tham gia tố tụng hoặc bị thay đổi.
Từ chối thực hiện giám định còn được thực hiện trong trường hợp thời gian không đủ để tiến hành giám định, các tài liệu cung cấp không đủ hoặc không có giá trị để kết luận, nội dung yêu cầu giám định vượt quá phạm vi hiểu biết chuyên môn của bạn. Việc thay đổi người giám định do cơ quan trưng cầu giám định quyết định.
Thu Hường
Vũ Thị Thanh Tú
