Anh trai tôi sơ ý gây thiệt hại cho chủ xe, gara đã báo giá với số tiền lớn vì xe xịn, lại cần đặt hàng từ nước ngoài.
Với khả năng kinh tế hiện tại, anh trai tôi không thể bồi thường số tiền lớn như vậy thì có bị xử lý hình sự hay không?
Trả lời
Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về nguyên tắc bồi thường thiệt hại như sau:
“1. Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
2. Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.
3. Khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế thì bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường.
4. Khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.
5. Bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại cho chính mình”.
Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Như đã nêu ở trên, gây thiệt hại cho người khác khi chưa đủ 18 tuổi, cháu bạn và cha mẹ cháu (trong trường hợp tài sản của cháu không đủ để bồi thường) có trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại. Nếu thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của cháu và bố mẹ cháu, họ có thể được giảm mức bồi thường.
Thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của người chịu trách nhiệm bồi thường, theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06/9/2022, “là trường hợp có căn cứ chứng minh rằng nếu Tòa án tuyên buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại thì không có điều kiện thi hành án”.
Tóm lại, ngoài việc các bên thỏa thuận, căn cứ tình hình thực tế, cơ sở chứng minh thu nhập là điều kiện thi hành án, Tòa án giải quyết vụ việc quyết định người gây thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu họ không có lỗi hoặc có lỗi vô ý.
Về nguyên tắc, thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Tuy nhiên, thông tin của bạn đã nêu anh trai bạn vô ý gây thiệt hại cho chủ xe, căn cứ tình hình thực tế, cơ sở chứng minh thu nhập, Tòa án giải quyết vụ việc quyết định anh trai bạn với tư cách là người gây thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường.
Trường hợp gây thiệt hại về tài sản cho chủ xe với lỗi cố ý, người gây thiệt hại có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản được quy định tại Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 như sau:
1. Người nào hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này mà còn vi phạm;
b) Đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ;
đ) Tài sản là di vật, cổ vật.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
c) Tài sản là bảo vật quốc gia;
d) Dùng chất nguy hiểm về cháy, nổ hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác;
đ) Để che giấu tội phạm khác;
e) Vì lý do công vụ của người bị hại;
g) Tái phạm nguy hiểm.
3. Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.
4. Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”.
Trường hợp thực hiện hành vi vi phạm quy định về gây thiệt hại đến tài sản của tổ chức, cá nhân khác và bị xử lý hành chính, theo khoản 2 Điều 15 Nghị định số 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính phủ, “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của cá nhân, tổ chức” bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
