Bạn gái em được bà nội để lại di chúc cho một căn nhà. Cô ấy đã chuyển nhượng cho người anh trai em, hai bên làm đầy đủ thủ tục để anh trai em được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở...
Bạn gái em được bà nội để lại di chúc cho một căn nhà. Cô ấy đã chuyển nhượng cho người anh trai em, hai bên làm đầy đủ thủ tục để anh trai em được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà.
Nay gia đình cô ấy phát hiện có một bản di chúc khác được lập sau ngày của bản di chúc nêu trên. Trong bản di chúc này lại không nói rõ căn nhà để lại cho ai.
Các anh chị cho em hỏi, bản di chúc nào có hiệu lực thực hiện? Nếu di chúc cho bạn gái em căn nhà không có hiệu lực thì hợp đồng mua bán căn nhà giữa bạn gái em và anh trai em có bị hủy bỏ hay không?
Trả lời
Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Đó là quyền định đoạt tài sản của cá nhân theo quy định của pháp luật dân sự. Chính vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc được quy định tại Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau:
“1. Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào.
2. Trường hợp người lập di chúc bổ sung di chúc thì di chúc đã lập và phần bổ sung có hiệu lực pháp luật như nhau; nếu một phần của di chúc đã lập và phần bổ sung mâu thuẫn nhau thì chỉ phần bổ sung có hiệu lực pháp luật.
3. Trường hợp người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ”.
Di chúc chỉ có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế. Theo khoản 5 Điều 643 của Bộ luật này, “khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực”.
Căn cứ các quy định nêu trên, nếu người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ. Trường hợp không nói rõ việc thay thế, bà nội bạn gái bạn để lại nhiều bản di chúc đối với căn nhà thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực.
Bản di chúc cuối cùng của bà nội bạn gái bạn có hiệu lực không nói rõ để lại căn nhà cho ai thì về nguyên tắc, căn nhà đó sẽ được chia theo pháp luật.
Thừa kế theo pháp luật, theo Điều 649 Bộ luật này, “là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định”.
Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:
- Không có di chúc;
- Di chúc không hợp pháp;
- Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
- Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Khoản 2 Điều 650 của Bộ luật này quy định thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây:
“a) Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;
b) Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;
c) Phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc, nhưng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế”.
Thông tin của bạn cho thấy, bạn gái của bạn đã bán căn nhà cho anh trai bạn, hai bên làm đầy đủ thủ tục để anh trai bạn được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà trước khi gia đình cô ấy phát hiện bản di chúc cuối cùng. Mặc dù bạn gái bạn không phải là người có quyền sở hữu hợp pháp căn nhà, nhưng giao dịch mua bán đó không bị vô hiệu. Bởi vì, Điều 133 của Bộ luật này quy định như sau:
“1. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng đối tượng của giao dịch là tài sản không phải đăng ký đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch được xác lập, thực hiện với người thứ ba vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp quy định tại Điều 167 của Bộ luật này.
2. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vào việc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó không bị vô hiệu.
Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch dân sự với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa.
3. Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy định tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại”.
Tóm lại, những người thừa kế theo luật của gia đình bạn gái bạn không có quyền đòi lại căn nhà từ anh trai bạn. Tuy nhiên, về nguyên tắc bạn gái bạn có nghĩa vụ hoàn trả giá trị căn nhà cho họ.
Thu Hường
Vũ Thị Thanh Tú
