Đề nghị các anh chị cho biết, trường hợp nào bị can, bị cáo có thể đặt tiền bảo đảm để thay thế cho việc bị tạm giam. Người thân thích của bị can, bị cáo có được thay mặt bị can, bị cáo đặt tiền...
Trả lời
Đặt tiền để bảo đảm, theo khoản 1 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, “là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, nhân thân và tình trạng tài sản của bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ hoặc người thân thích của họ đặt tiền để bảo đảm”.
Hướng dẫn áp dụng biện pháp ngăn chặn này, khoản 1 Điều 22 Thông tư liên tịch số 04/2018/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP ngày 19/10/2018 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định: “Trường hợp Cơ quan điều tra quyết định cho bị can hoặc người thân thích của bị can được đặt tiền để bảo đảm, thì ngay sau khi ra quyết định áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm, Cơ quan điều tra có văn bản nêu rõ lý do, kèm theo chứng cứ, tài liệu gửi Viện kiểm sát cùng cấp đề nghị xét phê chuẩn”.
Căn cứ các quy định nêu trên, căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, nhân thân và tình trạng tài sản của bị can, bị cáo, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ hoặc người thân thích của họ đặt tiền để bảo đảm (thay thế tạm giam).
Về việc cam đoan thực hiện nghĩa vụ nếu được áp dụng biện pháp ngăn chặn này là trách nhiệm của bị can, bị cáo hay người thân thích của họ, tùy thuộc đối tượng nào đặt tiền để bảo đảm.
Theo khoản 2 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, bị can, bị cáo được đặt tiền phải làm giấy cam đoan thực hiện các nghĩa vụ:
“a) Có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan;
b) Không bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội;
c) Không mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; không tiêu hủy, giả mạo chứng cứ, tài liệu, đồ vật của vụ án, tẩu tán tài sản liên quan đến vụ án; không đe dọa, khống chế, trả thù người làm chứng, bị hại, người tố giác tội phạm và người thân thích của những người này.
Trường hợp bị can, bị cáo vi phạm nghĩa vụ cam đoan quy định tại khoản này thì bị tạm giam và số tiền đã đặt bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước”.
Người thân thích của bị can, bị cáo được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án chấp nhận cho đặt tiền để bảo đảm, tại khoản 5 của Điều này quy định: “phải làm giấy cam đoan không để bị can, bị cáo vi phạm các nghĩa vụ quy định tại khoản 2 Điều này, nếu vi phạm thì số tiền đã đặt bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước. Khi làm giấy cam đoan, người này được thông báo về những tình tiết của vụ án có liên quan đến bị can, bị cáo”.
Như đã nêu ở trên, đặt tiền để bảo đảm là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Nếu bị can, bị cáo vi phạm nghĩa vụ cam đoan thì bị tạm giam.
Tạm giam cũng là một biện pháp ngăn chặn để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội hoặc để bảo đảm thi hành án.
Tại điểm a khoản 2 Điều 119 của Bộ luật này quy định một trong những trường hợp bị tạm giam có thể áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội nghiêm trọng, tội ít nghiêm trọng mà Bộ luật hình sự quy định hình phạt tù trên 02 năm khi có căn cứ xác định người đó “đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác nhưng vi phạm”.
Theo khoản 4 Điều 22 Thông tư liên tịch số 04/2018/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP, “khi có căn cứ xác định bị can vi phạm nghĩa vụ cam đoan quy định tại khoản 2 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự thì Cơ quan điều tra có văn bản nêu rõ lý do, kèm theo các tài liệu xác định vi phạm của bị can và đề nghị Viện kiểm sát hủy bỏ biện pháp đặt tiền để bảo đảm. Cơ quan điều tra phải ra lệnh bắt bị can để tạm giam và có văn bản đề nghị Viện kiểm sát phê chuẩn; thời hạn tạm giam trong trường hợp này không được quá thời hạn điều tra vụ án”.
Trường hợp Viện kiểm sát có căn cứ xác định bị can vi phạm nghĩa vụ cam đoan thì có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra thực hiện các thủ tục hủy bỏ biện pháp đặt tiền để bảo đảm và áp dụng biện pháp tạm giam.
Dù là bị can, bị cáo hay người thân thíc của họ được đặt tiền để bảo đảm, trường hợp bị can, bị cáo vi phạm các nghĩa vụ cam đoan, số tiền đã đặt bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
