Xử phạt hành vi kinh doanh hàng giả

Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, quyền lợi của người tiêu dùng và sự cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Theo quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tùy vào tính chất, mức độ và hậu quả gây ra, người thực hiện hành vi này có thể phải đối mặt với hình phạt tù lên đến 15 năm hoặc bị xử lý trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại.

Quy định về tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Bộ luật Hình sự

Tội sản xuất, buôn bán hàng giả được quy định cụ thể tại Điều 192 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Các khung hình phạt được phân chia dựa trên giá trị hàng giả, lợi nhuận bất chính và mức độ thiệt hại về người hoặc tài sản như sau:

Khung 1: Phạt tiền hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm

Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả thuộc một trong các trường hợp quy định tại Khoản 1 Điều 192 sẽ bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Khung 2: Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm

Áp dụng đối với các trường hợp có tính chất nghiêm trọng hơn, bao gồm:

• Phạm tội có tổ chức hoặc có tính chất chuyên nghiệp;
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ cơ quan, tổ chức;
• Hàng giả trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng (tính theo giá bán, giá niêm yết hoặc hóa đơn);
• Hàng giả tương đương số lượng hàng thật có giá trị từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng (trong trường hợp không xác định được giá bán);
• Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
• Gây hậu quả làm chết người, gây tổn hại sức khỏe cho người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể nghiêm trọng hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
• Phạm tội qua biên giới hoặc tái phạm nguy hiểm.

Khung 3: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm

Áp dụng đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng như:

• Hàng giả có giá thành sản xuất từ 100.000.000 đồng trở lên hoặc giá bán, giá niêm yết từ 200.000.000 đồng trở lên;
• Thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng trở lên;
• Gây hậu quả làm chết 02 người trở lên hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như: phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu một phần/toàn bộ tài sản.

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Bên cạnh trách nhiệm của cá nhân, pháp nhân thương mại tham gia vào hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả cũng phải chịu trách nhiệm hình sự với các mức phạt cụ thể:

• Phạt tiền: Tùy theo khung vi phạm mà mức phạt có thể từ 1.000.000.000 đồng đến 9.000.000.000 đồng.
• Hình phạt khác: Đình chỉ hoạt động có thời hạn (từ 06 tháng đến 03 năm) hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn nếu vi phạm nghiêm trọng theo quy định tại Điều 79 Bộ luật Hình sự.
• Hình phạt bổ sung: Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.

Phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm

Để xác định một hành vi có cấu thành tội sản xuất, buôn bán hàng giả hay không, cần xem xét các yếu tố sau:

• Hành vi sản xuất: Là việc tạo ra hàng hóa không đảm bảo chất lượng, sai lệch về kiểu dáng, nhãn hiệu hoặc nhái lại các thương hiệu đã được bảo hộ.
• Hành vi buôn bán: Là việc mua bán hàng hóa mà người bán biết rõ đó là hàng giả nhưng vẫn dùng thủ đoạn gian dối để bán cho người tiêu dùng với giá hàng thật.
• Định lượng và tiền án: Hành vi chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi giá trị hàng giả tương đương từ 30.000.000 đồng đến dưới 150.000.000 đồng, hoặc dưới 30.000.000 đồng nhưng người vi phạm đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã có án tích chưa được xóa.

Trong quá trình tìm hiểu về đầu tư và kinh doanh, các chủ thể cần đặc biệt lưu ý đến tính hợp pháp của nguồn gốc hàng hóa. Việc lưu thông hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ không chỉ vi phạm quy định về thương mại mà còn tiềm ẩn rủi ro bị xử phạt theo Nghị định số 124/2015/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại.

Tình huống thực tế về việc thuê sản xuất hàng giả

Câu hỏi: Một cá nhân (A) thuê hai người khác (B và C) thực hiện việc trộn nguyên liệu không rõ nguồn gốc với các sản phẩm có thương hiệu nổi tiếng để đóng gói thành sản phẩm giả (ví dụ: mì chính, bột giặt). Nếu A là người thuê và B, C là người trực tiếp thực hiện theo yêu cầu, thì trách nhiệm pháp lý của các bên được xác định như thế nào?

Trả lời: Trong trường hợp này, việc xác định trách nhiệm phụ thuộc vào vai trình độ nhận thức và vai trò của từng đối tượng trong quá trình sản xuất. Nếu B và C thực hiện hành vi trộn nguyên liệu mà biết rõ mục đích là tạo ra hàng giả để lừa dối người tiêu dùng, thì cả A, B và C đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai vụ đồng phạm.

Người thuê (A) đóng vai trò là người chủ mưu, cầm đầu; trong khi B và C là người thực hành. Nếu giá trị hàng giả hoặc lợi nhuận thu được đạt ngưỡng quy định tại Điều 192 Bộ luật Hình sự, tất cả các đối tượng tham gia vào chuỗi sản xuất này đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tội sản xuất, buôn bán hàng giả. Đối với các doanh nghiệp đang trong quá trình phát triển và cần quản trị rủi ro, việc kiểm soát năng lực tài chính của doanh nghiệp và tính tuân thủ pháp luật là yếu tố sống còn để tránh các rủi ro pháp lý liên quan đến hàng hóa không rõ nguồn gốc.