Thủ tục giải thể doanh nghiệp nhà nước

Quy định về việc giải thể doanh nghiệp nhà nước

Giải thể doanh nghiệp nhà nước là một quá trình pháp lý phức tạp, chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt bởi nhiều tầng văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Việc chấm dứt hoạt động của một đơn vị do Nhà nước làm chủ sở hữu không chỉ liên quan đến quyền lợi của các bên tham gia mà còn ảnh hưởng trực biên đến quản lý tài sản công và trật tự kinh tế xã hội.

Để hiểu rõ về quy trình này, cần nắm vững các căn cứ pháp lý tại thời điểm năm 2021 bao gồm: Luật Doanh nghiệp 2014; Nghị định số 172/2013/NĐ-CP về thành lập, tổ chức lại, giải thể công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước làm chủ sở hữu; và Thông tư số 129/2015/TT-BTC hướng dẫn về xử lý tài chính khi giải thể doanh nghiệp nhà nước.

Các trường hợp doanh nghiệp nhà nước bị xem xét giải thể

Dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, một doanh nghiệp nhà nước sẽ được xem xét thực hiện thủ tục giải thể doanh nghiệp nhà nước khi rơi vào một trong các trường hợp cụ thể sau:

• Kết quả kinh doanh thua lỗ kéo dài: Doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh bị thua lỗ liên tục trong 03 năm, với mức lỗ lũy kế đạt từ 75% trở lên so với vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, nhưng chưa đến mức phải thực hiện thủ tục phá sản. Việc cần so sánh phá sản và giải thể doanh nghiệp là rất quan trọng để xác định đúng tình trạng pháp lý của đơn vị.
• Hết thời hạn hoạt động: Doanh nghiệp đã hết thời hạn hoạt động được ghi trong quyết định thành lập và không thực hiện các thủ tục xin gia hạn theo quy định.
• Không còn sự cần thiết về mặt kinh tế - xã hội: Khi việc duy trì hoạt động của doanh nghiệp không còn phù hợp với chiến lược phát triển hoặc mục tiêu quản lý của Nhà nước.
• Không hoàn thành nhiệm vụ được giao: Doanh nghiệp không thực hiện được các nhiệm vụ do Nhà nước giao phó trong thời gian 02 năm liên tục, mặc dù đã áp dụng các biện quyết và biện pháp cần thiết để khắc phục.

Trình tự, thủ tục giải thể doanh nghiệp nhà nước

Quy trình giải thể doanh nghiệp nhà nước đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan. Quy trình này không chỉ đơn thuần là chấm dứt tư cách pháp nhân mà còn bao gồm việc thanh lý tài sản và xử lý các nghĩa vụ tài chính.

Thẩm quyền quyết định giải thể

Quyền quyết định giải thể thuộc về cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật:

• Người quyết định thành lập doanh nghiệp nhà nước có quyền ra quyết định giải thể đối với công ty do mình thành lập.
• Bộ trưởng hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định giải thể đối với các công ty nhà nước và các công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc Tổng công ty nhà nước (đối với các đơn vị do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập) sau khi đã có ý kiến chấp thuận bằng văn bản của Thủ tướng Chính phủ.
• Trong trường hợp phát hiện doanh nghiệp rơi vào tình trạng phải giải thể, các cơ quan chức năng có thẩm quyền hoặc cơ quan chủ quản có trách nhiệm thực hiện việc đề nghị giải thể theo đúng trình tự.

Thực hiện thông báo và thành lập Hội đồng giải thể

Sau khi quyết định giải thể được ban hành, người quyết định giải thể phải thực hiện các bước sau:

1. Thành lập Hội đồng giải thể: Người quyết định giải thể có trách nhiệm thành lập Hội đồng giải thể. Hội đồng này đóng vai trò tham mưu cho người quyết định và trực tiếp tổ chức, điều hành quá trình thực hiện việc giải thể doanh nghiệp.

2. Thông báo quyết định giải thể: Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định giải thể, nội dung quyết định phải được thông báo tới người lao động trong công ty và gửi đến các cơ quan sau:

• Người đề nghị giải thể doanh nghiệp nhà nước;
• Chính doanh nghiệp nhà nước bị giải thể;
• Cơ quan tài chính quản lý doanh nghiệp;
• Cơ quan Kế hoạch và Đầu tư;
• Cơ quan Thuế trực tiếp quản lý việc thu thuế của công ty;
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (nếu có liên quan);
• Cục Thống kê địa phương;
• Phòng Đăng ký kinh doanh nơi đặt trụ sở chính và các chi nhánh, văn phòng đại diện của công ty.

Việc thực hiện đúng trình tự thông báo là điều kiện tiên quyết để đảm bảo quyền lợi cho người lao động cũng như sự kiểm soát của Nhà nước đối với tài sản công trong quá trình thanh lý doanh nghiệp.