Người quản lý doanh nghiệp là gì?

Trong hoạt động vận hành một tổ chức kinh tế, các khái niệm về người quản lý doanh nghiệp và người đại diện theo pháp luật thường xuyên gây ra sự nhầm lẫn cho các nhà đầu tư và chủ sở hữu. Mặc dù có những điểm giao thoa về quyền hạn, nhưng đây là hai thực thể pháp lý với phạm vi trách nhiệm khác biệt. Việc hiểu rõ bản chất của người quản lý doanh nghiệp không chỉ giúp kiện toàn một số khái niệm về quản trị nội bộ doanh nghiệp mà còn là cơ sở để phân định trách nhiệm cá nhân trong quá trình điều hành.

Khái niệm người quản lý doanh nghiệp theo quy định pháp luật

Để xác định chính xác ai được coi là người quản lý, chúng ta cần căn cứ vào các quy định cụ thể tại Luật Doanh nghiệp 2020. Tại Khoản 24 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, khái niệm này được định nghĩa thông qua việc liệt kê các chức danh quản lý trong từng loại hình doanh nghiệp cụ thể.

Căn cứ pháp luật quy định về người quản lý doanh nghiệp bao gồm:

• Đối với doanh nghiệp tư nhân: Chủ doanh nghiệp tư nhân.
• Đối với các loại hình công ty: Người quản lý công ty bao gồm các chức danh: Thành viên hợp danh (trong công ty hợp danh); Chủ tịch Hội đồng thành viên; Thành viên Hội đồng thành viên; Chủ tịch công ty; Chủ tịch Hội đồng quản trị; Thành viên Hội đồng quản trị; Giám đốc hoặc Tổng giám đốc; Các cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo quy định tại Điều lệ công ty.

Như vậy, pháp luật không đưa ra một danh sách đóng khung duy nhất mà cho phép doanh nghiệp tự mở rộng phạm vi người quản lý thông qua Điều lệ. Tùy vào mô hình tổ chức, các vị trí như Trưởng phòng hoặc Ban chuyên môn có thể được xem là người quản lý nếu Điều lệ công ty quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của họ trong bộ máy điều hành.

Vai trò và phân cấp quản lý trong doanh nghiệp

Người quản lý đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự ổn định và thúc đẩy tăng trưởng. Dựa trên cấu trúc tổ chức, người quản lý thường được chia thành hai cấp độ chính:

Quản lý cấp cao

Đây là nhóm những người nắm giữ quyền quyết định các vấn đề chiến lược, có tầm ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn vong của doanh nghiệp. Nhóm này bao gồm: Chủ tịch Hội đồng quản trị (trong công ty cổ phần), Chủ tịch Hội đồng thành viên (trong công ty TNHH hai thành viên trở lên) hoặc Chủ tịch công ty (trong công ty TNHH một thành viên). Vai trò của họ gắn liền với việc định hướng phát triển và giám sát các hoạt động trọng yếu.

Quản lý cấp cơ sở

Nhóm này bao gồm Giám đốc, Tổng giám đốc hoặc các trưởng bộ phận chuyên môn. Họ là những người trực tiếp thực thi các nghị quyết, kế hoạch kinh doanh và điều hành các hoạt động vận hành hàng ngày. Hiệu quả làm việc của nhóm này ảnh hưởng lớn đến năng lực tài chính của doanh nghiệp thông qua việc quản lý chi phí và tối ưu hóa nguồn lực.

Dù ở cấp bậc nào, người quản lý đều thực hiện các vai trò cốt lõi sau:

• Điều hành hoạt động: Quyết định và điều chỉnh các vấn đề liên quan đến công việc kinh doanh thường nhật; phân công, kiểm tra và giám sát công việc của cấp dưới.
• Xây dựng tổ chức: Tham gia xây dựng cơ cấu tổ chức, thực hiện việc bổ nhiệm các nhân sự chủ chốt trong phạm vi thẩm quyền.
• Đại diện và giao kết: Thay mặt doanh nghiệp ký kết hợp đồng với đối tác, tham gia giải quyết các tranh chấp hoặc thực hiện các thủ tục hành chính (trừ trường hợp người đại diện theo pháp luật thực hiện độc lập).
• Chịu trách nhiệm: Chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước chủ sở hữu về kết quả kinh doanh cũng như việc tuân thủ Điều lệ công ty.

Trách nhiệm cụ thể của các chức danh quản lý tiêu biểu

Tùy vào vị trí đảm nhiệm, người quản lý sẽ có những nghĩa vụ riêng biệt được quy định bởi Luật Doanh nghiệp và Điều lệ công ty. Việc xác định rõ trách nhiệm giúp doanh nghiệp vận hành minh bạch và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Trách nhiệm của Chủ tịch Hội đồng thành viên

Người giữ chức danh này có trách nhiệm quản trị ở cấp cao nhất trong mô hình Hội đồng thành viên, cụ thể:

• Xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động và chuẩn bị tài liệu cho các cuộc họp của Hội đồng thành viên.
• Triệu tập, chủ trì và điều hành các phiên họp hoặc tổ chức lấy ý kiến thành viên về các vấn đề quan trọng.
• Giám sát quá trình thực hiện các nghị quyết, quyết định đã được Hội đồng thành viên thông qua.
• Thay mặt Hội đồng thành viên để ký ban hành các văn bản, nghị quyết chính thức của tổ chức.

Trách nhiệm của Giám đốc hoặc Tổng giám đốc

Đây là chức danh chịu trách nhiệm trực tiếp về điều hành thực tế, bao gồm:

• Tổ chức triển khai các nghị quyết, quyết định của Hội đồng thành viên vào thực tiễn kinh doanh.
• Quyết định các vấn đề phát sinh hàng ngày và xây dựng kế hoạch kinh doanh, phương án đầu tư.
• Ban hành các quy chế quản lý nội bộ (trừ trường hợp Điều lệ có quy định khác) nhằm chuẩn hóa tổng quan về bộ phận pháp chế doanh nghiệp và các phòng ban liên quan.
• Thực hiện quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, bãi nhiệm nhân sự cấp dưới trong phạm vi thẩm quyền.
• Ký kết hợp đồng nhân danh công ty (trừ trường hợp thuộc thẩm quyền riêng của Chủ tịch).
• Thực hiện các nghĩa vụ về báo cáo tài chính, tuyển dụng lao động và kiến nghị phương án phân chia lợi nhuận hoặc xử lý lỗ kinh doanh lên cấp trên.

Việc xác định rõ vai trò và trách nhiệm của người quản lý là yếu tố tiên quyết để xây dựng một hệ thống quản trị bền vững, giúp doanh nghiệp tránh được các xung đột lợi ích và rủi ro pháp lý trong quá trình vận hành.