Hướng dẫn lập báo cáo hợp nhất công ty mẹ và công ty con

Trong hoạt động quản lý tài chính doanh nghiệp, việc xác định trách nhiệm lập báo cáo tài chính (BCTC) đối với mô hình công ty mẹ - con và các đơn vị phụ thuộc như chi nhánh là vô cùng quan trọng. Việc hiểu rõ quy định về hạch toán độc lập hay phụ thuộc sẽ giúp doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai thuế và quyết toán tài chính theo đúng pháp luật hiện hành.

1. Quy định về việc lập báo cáo tài chính của công ty mẹ và chi nhánh

Theo các quy định về tổ chức doanh nghiệp, chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, thực hiện một phần hoặc toàn bộ chức năng của doanh nghiệp, bao gồm cả chức năng đại diện theo ủy quyền. Ngành nghề kinh doanh tại chi nhánh phải thống nhất với ngành nghề đã đăng ký của doanh nghiệp.

Về mặt kế toán và thuế, việc chi nhánh có phải lập báo cáo tài chính hợp nhất hay không phụ thuộc vào hình thức hạch toán được đăng ký:

• Trường hợp chi nhánh hạch toán độc lập: Chi nhánh có mã số thuế riêng, con dấu riêng và thực hiện chế độ kế toán đầy đủ. Khi đó, chi nhánh tự lập báo quyết toán và kê khai thuế trực tiếp tại đơn vị.
• Trường hợp chi nhánh hạch toán phụ thuộc: Đây là đơn vị không có tư cách pháp nhân độc lập. Nếu chi nhánh không đăng ký kê khai, hạch toán độc lập thì các số liệu tài chính cần được tập hợp để lập báo cáo tài chính hợp nhất cùng với công ty mẹ.

Để hiểu rõ hơn về trách nhiệm của người đứng đầu trong việc quản lý các đơn vị này, bạn có thể tham khảo bài viết so sánh văn phòng luật sư và công ty luật để thấy sự khác biệt trong cấu trúc tổ chức pháp lý.

Quy định về kê khai thuế giá trị gia tăng (GTGT)

Căn cứ theo Điều 11, Thông tư số 156/2013/TT-BTC hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế và Nghị định số 83/2013/NĐ-CP, việc kê khai thuế GTGT được thực hiện như sau:

• Đối với chi nhánh hạch toán độc lập: Thực hiện kê khai tại chi nhánh.
• Đối với chi nhánh hạch toán phụ thuộc cùng tỉnh với trụ sở chính: Thực hiện kê khai tại trụ sở chính. Nếu chi nhánh có con dấu, tài khoản ngân hàng và trực tiếp bán hàng, có nhu cầu nộp thuế riêng thì phải đăng ký sử dụng hóa đơn và kê khai riêng theo quy định.

Đặc biệt, trường hợp người nộp thuế theo phương pháp khấu trừ có cơ sở sản xuất trực thuộc (bao gồm cả cơ sở gia công, lắp ráp) không trực tiếp bán hàng, không phát sinh doanh thu tại địa phương khác với trụ sở chính:

• Nếu cơ sở sản xuất có hạch toán kế toán: Phải đăng ký nộp thuế theo phương pháp khấu trừ tại địa phương nơi sản xuất. Khi điều chuyển thành phẩm/bán thành phẩm (kể cả về trụ sở chính) phải sử dụng hóa đơn GTGT làm căn cứ kê khai tại địa phương đó.
• Nếu cơ sở sản xuất không hạch toán kế toán: Người nộp thuế thực hiện khai thuế tại trụ sở chính và nộp thuế cho các địa phương nơi có cơ sở sản xuất. Số thuế GTGT phải nộp cho địa phương nơi có cơ sở sản xuất được xác định theo tỷ lệ 2% (đối với hàng hóa chịu thuế suất 10%) hoặc 1% (đối với hàng hóa chịu thuế suất 5%) trên doanh thu giá chưa thuế.

Quy định về kê khai thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế môn bài

Căn cứ Điều 12, Thông tư số 156/2013/TT-BTC:

• Về thuế TNDN: Chi nhánh hạch toán độc lập kê khai tại chi nhánh; chi nhánh hạch toán phụ thuộc thì việc kê khai thuế được thực hiện tập trung tại trụ sở chính. Người nộp thuế có trách nhiệm khai tập trung phần phát sinh tại đơn vị trực thuộc vào hồ sơ quyết toán của trụ sở chính.
• Về thuế môn bài: Căn cứ Điều 17, Thông tư số 156/2013/TT-BTC và hướng dẫn tại Nghị định số 91/2014/NĐ-CP: Nếu đơn vị trực thuộc (chi nhánh, cửa hàng...) cùng tỉnh với trụ sở chính: Người nộp thuế thực hiện nộp tờ khai thuế môn bài của các đơn vị này cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp trụ sở chính. Nếu đơn vị trực thuộc ở khác tỉnh/thành phố: Đơn vị trực thuộc phải thực hiện nộp tờ khai và lệ phí môn bài tại cơ quan thuế quản lý trực tiếp đơn vị đó.

2. Hiểu về báo cáo tài chính của mô hình công ty mẹ - con

Trong cấu trúc doanh nghiệp phức tạp, việc lập báo cáo tài chính không chỉ dừng lại ở các đơn vị độc lập mà còn phải xem xét mối quan hệ giữa công ty mẹ và các công ty con. Theo quy định tại Điều 197 Luật Doanh nghiệp (tại thời điểm bài viết), đối với các công ty con, ngoài các báo cáo theo quy định pháp luật, còn phải lập và đệ trình báo cáo tổng hợp về việc mua, bán và các giao dịch khác thực hiện với công ty mẹ.

Việc quản trị thông tin này cũng tương tự như cách doanh nghiệp tự công bố sản phẩm, đòi hỏi sự minh bạch trong các giao dịch nội bộ để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

3. Các vấn đề trọng yếu về báo cáo tài chính hợp nhất

Báo cáo tài chính hợp nhất là báo cáo của một tập đoàn (bao gồm công ty mẹ và tất cả các công ty con), nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và các biến động tài chính của toàn bộ tập đoàn.

Phạm vi của báo cáo tài chính hợp nhất

Báo cáo tài chính hợp nhất bao gồm tất cả các công ty con mà công ty mẹ có quyền kiểm soát. Quyền kiểm soát được xác định khi công ty mẹ có khả năng chi phối các chính sách tài chính và hoạt động của một doanh nghiệp để thu được lợi ích. Thông thường, quyền kiểm soát tồn tại khi công ty mẹ sở hữu trên 50% quyền biểu quyết. Tuy nhiên, quyền kiểm soát vẫn có thể tồn tại ngay cả khi tỷ lệ sở hữu dưới 50% nếu công ty mẹ có quyền bổ nhiệm đa số thành viên ban giám đốc hoặc có thỏa thuận chi phối các chính sách tài chính của đơn vị đó.

Công ty mẹ có trách nhiệm hợp nhất tất cả các công ty con, bao gồm cả các đơn vị ở nước ngoài, và loại trừ các trường hợp kiểm soát chỉ mang tính tạm thời.

Phương pháp lập báo cáo tài chính hợp nhất

Báo cáo tài chính hợp nhất được lập trên cơ sở kết hợp từng chỉ tiêu từ báo cáo của công ty mẹ và các công ty con. Các chỉ tiêu về tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, thu nhập và chi phí sẽ được cộng dồn lại với nhau theo từng loại.

Để đảm bảo tính trung thực, khi lập báo cáo hợp nhất, kế toán cần tiến hành loại trừ các giao dịch nội bộ, cụ thể:

• Loại trừ vốn góp: Loại trừ phần vốn kinh doanh mà công ty mẹ cấp cho công ty con (ghi nhận tại tài khoản 136 - công ty mẹ) và phần nguồn vốn tương ứng mà công ty con nhận được (ghi nhận tại tài khoản 411 - công ty con).
• Loại trừ các giao dịch nội bộ khác: Các khoản lãi/lỗ chưa thực hiện từ việc bán hàng tồn kho hoặc tài sản giữa công ty mẹ và công ty con cũng cần được xử lý để tránh phản ánh trùng lặp doanh thu và lợi nhuận của tập đoàn.