"Doanh nghiệp ưu tiên" cần điều kiện gì?

Trong hoạt động thương mại quốc tế, việc tối ưu hóa thời gian thông quan và giảm thiểu chi phí logistics là yếu tố sống còn đối với các đơn vị kinh doanh. Để đạt được lợi thế này, nhiều đơn vị hướng tới việc trở thành "doanh nghiệp ưu tiên". Tuy nhiên, để nhận được sự công nhận từ cơ quan Hải quan, doanh nghiệp cần đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về tuân thủ pháp luật, tài chính và hệ thống quản trị.

Doanh nghiệp ưu tiên là gì?

Dưới góc độ pháp lý, khái niệm "doanh nghiệp ưu tiên" không được định nghĩa trong Luật Doanh nghiệp. Thay vào đó, khái niệm này được xác lập dựa trên sự công nhận của cơ quan Hải quan về mức độ tuân thủ pháp luật.

Căn cứ theo khoản 1 Điều 3 Thông tư số 72/2015/TT-BTC quy định về chế độ ưu tiên trong việc thực hiện thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của doanh nghiệp: "Doanh nghiệp ưu tiên là doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa được cơ quan hải quan công nhận là doanh nghiệp ưu tiên".

Như vậy, một đơn vị chỉ được coi là doanh nghiệp ưu tiên khi có văn bản công nhận chính thức từ cơ quan Hải quan. Khi đạt được trạng thái này, doanh nghiệp sẽ được hưởng các chế độ đặc thù về kiểm tra chứng từ và thực tế hàng hóa, giúp đẩy nhanh tốc độ lưu thông hàng hóa qua biên giới.

Điều kiện để trở thành doanh nghiệp ưu tiên

Để được xét duyệt vào danh sách doanh nghiệp ưu tiên, đơn vị cần thỏa mãn đồng thời nhiều nhóm điều kiện về pháp lý, kim ngạch và năng lực quản trị nội bộ. Việc chuẩn bị đầy đủ các hồ sơ này đòi hỏi sự phối hợp chặt chợ giữa bộ phận kinh doanh và bộ phận Pháp chế doanh nghiệp.

1. Điều kiện về tuân thủ pháp luật hải quan và thuế

Đây là điều kiện tiên quyết nhằm đảm bảo tính minh bạch của doanh nghiệp. Trong thời hạn 02 năm liên tục gần nhất (tính đến thời điểm đề nghị), doanh nghiệp không được để xảy ra các vi phạm sau:

• Thực hiện hành vi trốn thuế, gian lận thuế hoặc buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
• Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan với mức xử phạt vượt quá thẩm quyền của Chi cục trưởng Chi cục Hải quan.
• Tình trạng nợ thuế quá hạn theo quy định hiện hành.

2. Điều kiện về kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu

Doanh nghiệp cần chứng minh được quy mô hoạt động thông qua các con số cụ thể. Mức kim ngạch này là giá trị bình quân của 02 năm liên tục gần nhất và không bao gồm hàng hóa thực hiện theo hình thức ủy thác:

• Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt từ 100 triệu USD/năm trở lên; hoặc
• Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sản xuất tại Việt Nam đạt từ 40 triệu USD/năm trở lên.
• Riêng đối với mặt hàng nông, thủy sản được sản xuất hoặc nuôi trồng tại Việt Nam, mức kim ngạch yêu cầu là từ 30 triệu USD/năm trở lên.

Lưu ý: Các doanh nghiệp được chứng nhận là doanh nghiệp công nghệ cao sẽ không bị áp dụng điều kiện về ngưỡng kim ngạch này.

3. Điều kiện về hạ tầng công nghệ và thanh toán

Việc chuyển đổi số trong quản lý là bắt buộc để cơ quan Hải quan có thể giám sát từ xa:

• Doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ thủ tục hải quan điện tử và thủ tục thuế điện tử.
• Sở hữu chương trình công nghệ thông tin quản lý hoạt động xuất nhập khẩu đáp ứng được các yêu cầu kiểm tra của cơ quan Hải quan.
• Mọi giao dịch thanh toán cho các lô hàng xuất, nhập khẩu phải được thực hiện qua hệ thống ngân hàng nhằm đảm bảo tính minh bạch về dòng tiền và năng lực tài chính của doanh nghiệp.

4. Điều kiện về kế toán, kiểm toán và hệ thống kiểm soát nội bộ

Sự minh bạch trong báo cáo tài chính là thước đo độ tin cậy của doanh nghiệp:

• Áp dụng đúng các chuẩn mực kế toán theo quy định của Bộ Tài chính.
• Báo cáo tài chính hàng năm phải được kiểm toán bởi đơn vị có đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán độc lập. Ý kiến của kiểm toán viên đối với báo cáo tài chính phải là ý kiến "chấp nhận toàn phần".
• Duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, bao gồm các quy trình quản lý, giám sát vận hành và các biện pháp đảm bảo an ninh cho chuỗi cung ứng hàng hóa.

Các chế độ ưu tiên dành cho doanh nghiệp

Khi đã được công nhận, doanh nghiệp sẽ được hưởng các quyền lợi đặc biệt nhằm giảm bớt gánh nặng về thời gian và chi phí kiểm tra. Căn cứ vào các quy định tại Thông tư số 72/2015/TT-BTC, một số chế độ tiêu biểu bao gồm:

• Miễn kiểm tra chứng từ: Được miễn kiểm tra các chứng từ liên quan thuộc hồ hồ hải quan trong quá trình làm thủ tục.
• Miễn kiểm tra thực tế hàng hóa: Được ưu tiên thông quan mà không cần kiểm tra thực tế hàng hóa, trừ trường hợp cơ quan Hải quan phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc thực hiện kiểm tra ngẫu nhiên để đánh giá mức độ tuân thủ.
• Tỷ lệ kiểm tra thấp: Đối với các doanh nghiệp khác (không thuộc diện ưu tiên), tỷ lệ kiểm tra ngẫu nhiên không được vượt quá 0,5% trên tổng số tờ khai. Do đó, việc trở thành doanh nghiệp ưu tiên giúp giảm thiểu tối đa rủi ro bị dừng hàng để kiểm hóa.