Các hình thức nhượng quyền thương mại là nội dung quan trọng mà cả bên nhượng quyền lẫn bên nhận quyền cần nắm rõ trước khi tham gia mô hình kinh doanh này. Bài viết phân tích điều kiện, đối tượng, nội dung hợp đồng và các hình thức nhượng quyền thương mại phổ biến theo quy định pháp luật.
Nhượng quyền thương mại (franchising) là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện đã thỏa thuận. Hoạt động này được điều chỉnh bởi Luật Thương mại 2005 và Nghị định 35/2006/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Thương mại về hoạt động nhượng quyền thương mại.
Điều kiện thực hiện hoạt động nhượng quyền thương mại
Đối với bên nhượng quyền: thương nhân được phép cấp quyền thương mại khi đáp ứng các điều kiện:
- Hệ thống kinh doanh dự định dùng để nhượng quyền đã hoạt động ít nhất 01 năm. Trường hợp thương nhân Việt Nam là bên nhận quyền sơ cấp từ bên nhượng quyền nước ngoài thì phải kinh doanh theo phương thức nhượng quyền ít nhất 01 năm ở Việt Nam trước khi cấp lại quyền thương mại;
- Đã đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại với cơ quan có thẩm quyền;
- Hàng hóa, dịch vụ kinh doanh thuộc đối tượng của quyền thương mại không vi phạm quy định của pháp luật.
Đối với bên nhận quyền: thương nhân được phép nhận quyền thương mại khi có đăng ký kinh doanh ngành nghề phù hợp với đối tượng của quyền thương mại.
Hàng hóa, dịch vụ được phép nhượng quyền
Hàng hóa, dịch vụ được phép kinh doanh nhượng quyền thương mại là hàng hóa, dịch vụ không thuộc Danh mục cấm kinh doanh. Trường hợp thuộc Danh mục hạn chế kinh doanh hoặc kinh doanh có điều kiện, doanh nghiệp chỉ được kinh doanh sau khi được cơ quan quản lý ngành cấp Giấy phép kinh doanh, giấy tờ có giá trị tương đương hoặc có đủ điều kiện kinh doanh.
Nội dung hợp đồng nhượng quyền thương mại
Trong trường hợp các bên lựa chọn áp dụng luật Việt Nam, hợp đồng nhượng quyền thương mại có thể có các nội dung chủ yếu:
- Nội dung của quyền thương mại;
- Quyền, nghĩa vụ của bên nhượng quyền;
- Quyền, nghĩa vụ của bên nhận quyền;
- Giá cả, phí nhượng quyền định kỳ và phương thức thanh toán;
- Thời hạn hiệu lực của hợp đồng;
- Gia hạn, chấm dứt hợp đồng và giải quyết tranh chấp.
Lợi ích của nhượng quyền thương mại
Đối với bên nhận quyền:
- Không phải xây dựng thương hiệu từ đầu mà sử dụng thương hiệu đã có tên tuổi;
- Được sử dụng hình ảnh, sản phẩm, kinh nghiệm và bí quyết tổ chức kinh doanh của bên nhượng quyền;
- Giảm thiểu rủi ro của giai đoạn khởi nghiệp và thụ hưởng hiệu ứng chuỗi của hệ thống.
Đối với bên nhượng quyền:
- Mở rộng mô hình chuỗi với chi phí tiết kiệm nhờ hợp tác vốn với bên nhận quyền;
- Mô hình kinh doanh được mở rộng, khả năng tiêu thụ cao, qua đó nâng cao giá trị thương hiệu.
Các hình thức nhượng quyền thương mại phổ biến
Phân loại theo khu vực, lãnh thổ
- Nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam: chủ thương hiệu nước ngoài đầu tư vào Việt Nam theo hình thức franchise (KFC, McDonald's, Jollibee...);
- Nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài: thương hiệu Việt Nam nhượng quyền ra nước ngoài, như Trung Nguyên, Phở 24;
- Nhượng quyền trong nước: các thương hiệu Việt Nam nhượng quyền trong nước, gồm cả doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp khởi nghiệp.
Phân loại theo tiêu chí kinh doanh
- Nhượng quyền phân phối sản phẩm (product distribution franchise): bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền phân phối sản phẩm, dịch vụ trong phạm vi và thời gian nhất định; bên nhận quyền chỉ được sử dụng biểu tượng, nhãn hiệu, logo, slogan chứ không được sử dụng cách thức kinh doanh của bên nhượng quyền (ví dụ Coca-Cola, lốp xe Goodyear, xe hơi Ford);
- Nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh (business format franchise): hình thức phổ biến nhất, bên nhượng quyền chuyển giao cả việc phân phối sản phẩm dưới thương hiệu, kỹ thuật kinh doanh, công thức điều hành quản lý và huấn luyện nhân viên cho bên nhận quyền.
Phân loại theo mục tiêu phát triển
- Franchise độc quyền (Master franchise): chủ thương hiệu chọn một đối tác địa phương làm đối tác mua franchise độc quyền kinh doanh và phân phối; đối tác này có quyền tự mở thêm cửa hàng hoặc bán lại franchise trong phạm vi được giao;
- Franchise vùng (Regional franchise): người mua nhận quyền để bán lại cho các đơn vị nhỏ lẻ trong vùng, nhưng không được tự mở cửa hiệu kinh doanh thương hiệu của mình;
- Franchise phát triển khu vực (Area development franchise): bên nhận quyền được độc quyền trong phạm vi và thời hạn nhất định nhưng không được bán lại franchise, phải cam kết phát triển số lượng cửa hàng theo tiến độ; nếu không đáp ứng sẽ mất ưu tiên độc quyền;
- Franchise riêng lẻ (single-unit franchise): nhượng quyền trực tiếp cho từng đối tác, phù hợp với các quốc gia cùng khu vực, giúp chủ thương hiệu kiểm soát sâu sát từng đơn vị.
Tùy mục đích kinh doanh, ngân sách và tiêu chí hoạt động, doanh nghiệp có thể lựa chọn hình thức nhượng quyền thương mại phù hợp. Dù ở vai trò bên nhượng quyền hay bên nhận quyền, các bên đều cần nghiên cứu kỹ lưỡng quy định pháp luật và nội dung hợp đồng trước khi thực hiện.
Xem thêm các chủ đề khác
