Thông thường khi Nhà nước thu hồi đất, người sử dụng đất sẽ được bồi thường. Tuy nhiên, pháp luật còn quy định nhiều trường hợp thu hồi đất không được bồi thường về đất hoặc về tài sản gắn liền với đất. Bài viết hệ thống lại các trường hợp này theo Luật Đất đai số 45/2013/QH13 để bạn đọc nắm rõ quyền lợi của mình.
Các trường hợp thu hồi đất không được bồi thường về đất
Theo Điều 82 Luật Đất đai 2013, khi Nhà nước thu hồi đất sẽ không bồi thường về đất trong một số trường hợp nhất định. Trong đó có nhóm trường hợp không được bồi thường về đất nhưng vẫn được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, gồm:
- Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được giao cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối trong hạn mức giao đất;
- Đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được miễn tiền sử dụng đất;
- Đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hàng năm; đất thuê trả tiền một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng;
- Đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn;
- Đất nhận khoán để sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối.
Đất được Nhà nước giao để quản lý
Theo Điều 8 Luật Đất đai 2013, Nhà nước giao đất cho tổ chức hoặc cộng đồng dân cư quản lý; khi thu hồi sẽ không được bồi thường về đất, cụ thể:
- Đất giao cho tổ chức kinh tế để quản lý diện tích đất thực hiện dự án đầu tư theo hình thức xây dựng - chuyển giao (BT) và các hình thức khác theo pháp luật về đầu tư;
- Đất có mặt nước của các sông và đất có mặt nước chuyên dùng giao cho tổ chức quản lý;
- Đất giao cho Chủ tịch UBND cấp xã quản lý sử dụng vào mục đích công cộng;
- Đất giao cho cộng đồng dân cư quản lý.
Các trường hợp thu hồi đất không bồi thường tài sản gắn liền với đất
Thông thường, khi Nhà nước thu hồi đất thì tài sản gắn liền với đất sẽ được bồi thường. Theo khoản 1 Điều 104 Luật Đất đai 2013, tài sản gắn liền với đất được cấp Giấy chứng nhận bao gồm nhà ở, công trình xây dựng khác, rừng sản xuất là rừng trồng và cây lâu năm có tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận.
Tuy nhiên, pháp luật quy định một số trường hợp không bồi thường tài sản, chia thành ba nhóm.
Nhóm 1: Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai
Theo khoản 1 Điều 92 Luật Đất đai 2013, tài sản gắn liền với đất thuộc các trường hợp thu hồi sau sẽ không được bồi thường:
- Sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê, công nhận và đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà tiếp tục vi phạm;
- Người sử dụng đất cố ý hủy hoại đất;
- Đất không được chuyển nhượng, tặng cho theo quy định mà nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho;
- Đất được Nhà nước giao để quản lý mà để bị lấn, chiếm;
- Đất không được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định mà người sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm;
- Đất được giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong 12 tháng liên tục hoặc chậm tiến độ 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án; nếu được gia hạn 24 tháng mà vẫn chưa đưa đất vào sử dụng thì bị thu hồi mà không bồi thường về đất và tài sản, trừ trường hợp bất khả kháng.
Nhóm 2: Chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật
- Cá nhân sử dụng đất chết mà không có người thừa kế;
- Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn nhưng không được gia hạn.
Nhóm 3: Tài sản tạo lập trái quy định hoặc không còn sử dụng
- Tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật hoặc tạo lập sau khi đã có thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thực tế, nhiều người dân dù đã có thông báo thu hồi đất vẫn xây thêm công trình hoặc trồng cây nhằm được thêm tiền đền bù, nhưng phần tài sản này sẽ không được bồi thường;
- Công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và công trình xây dựng khác không còn sử dụng.
Việc nắm rõ các trường hợp thu hồi đất không được bồi thường giúp người sử dụng đất chủ động bảo vệ quyền lợi và tránh phát sinh tài sản không được đền bù sau khi đã có thông báo thu hồi.
Xem thêm các chủ đề khác
