Tin Tức

Đạo diễn & Nhà sản xuất (bài 2): Chuyện muôn đời

“Trong ngành công nghiệp làm phim, mâu thuẫn giữa nhà sản xuất và đạo diễn là một câu chuyện muôn thuở. Đó là mâu thuẫn giữa nhà đầu tư với nỗi lo canh cánh về sự thành bại của bộ phim và người đạo diễn, nhà sáng tác tự do” – một nhà sản xuất phim Việt xác nhận.

>> Đạo diễn & Nhà sản xuất (bài 1): Đổi ngôi thành nội chiến?

Liên quan tới vấn đề này, trong một bài viết của nhà báo Darius Kadivar đăng trên nhật báo Iran, tờ Payvand News, ông mô tả làm phim là “quá trình đối đầu với sự mong manh dễ vỡ khi mối quan hệ và lòng tin giữa đạo diễn và nhà sản xuất có thể dẫn tới sự hợp tác tuyệt vời hoặc sự hủy diệt kinh khủng”. Tuy nhiên, Kadivar cũng khẳng định: “Trở thành một nhà sản xuất phim không đơn giản chỉ là một nhà kinh doanh tài năng (business talents), mà còn phải là một người hiểu biết và say mê điện ảnh, đồng thời, hơn tất cả, là người hiểu biết về các lĩnh vực nghệ thuật nói chung (good knowledge of films and all Art forms in general)” bởi bản thân điện ảnh đã là một nghệ thuật tổng hòa của nhiều môn nghệ thuật khác nhau.

Nhà sản xuất đại tài David O. Selznick

Trên thế giới và trong lịch sử phim ảnh, những nhà sản xuất giỏi là người “đọc” được khả năng thành công của các dự án làm phim khi nó với còn nằm trên giấy. Họ là người đủ sức thuyết phục các nhà đầu tư bỏ tiền cho dự án. Họ cũng là người chọn ra các tài năng đạo diễn phù hợp cho từng dự án. Với các nhà sản xuất tài năng, họ đồng thời là người phát hiện ra các tài năng đạo diễn.

Như trường hợp nhà sản xuất đại tài David O. Selznick mà giờ đây tên ông đã được đặt cho giải thưởng danh giá hàng năm của Oscar – Giải thành tựu suốt đời, người đã hai lần giật giải Phim hay nhất Oscar cho Cuốn theo chiều gió (1939) và Rebecca (1940) cùng 36 đề cử tại Oscar, cũng chính là người phát hiện ra tài năng của đạo diễn người Anh vĩ đại Alfred Hitchcock. Trước khi trở thành ông vua của dòng phim kinh dị, Hitchcock đã tìm đến tới Mỹ nhưng không một nhà sản xuất nào tại đây muốn làm việc với ông vì cho rằng ông không có khả năng làm những bộ phim kiểu Hollywood.

“Mắt xanh” Selznick đã nhìn thấy Hitchcock từ trong bóng tối và ngay lập tức nhà sản xuất này ký hợp đồng độc quyền 7 năm với Alfred. Hợp tác đầu tiên của họ lẽ ra là Titanic, bộ phim về vụ đắm tàu khủng khiếp lúc bấy giờ, nhưng Selznick đã kịp thời “hãm phanh” dự án này vì không tìm đâu ra con tàu có thể cho đánh đắm làm bối cảnh quay phim và ông hướng Hitchcock đến một dự án khác, ngay lập tức mang lại cho cả hai tượng vàng Oscar năm 1940: phim Rebecca.

Ngoài Hitchcock, nhiều tài năng của điện ảnh châu Âu khác cũng được Selznick phát hiện và khiến cho họ trở nên rực rỡ tại Hollywood, như: Katharine Hepburn, Ingrid Bergman, Vivien Leigh, Louis Jourdan…

Xem Thêm  Hợp tác quốc phòng Việt-Mỹ không phương hại lợi ích nước nào

Tuy có một thực tế là, không phải nhà sản xuất giỏi, hay có tên tuổi nào cũng luôn thành công vì điện ảnh là một ngành công nghiệp khá rủi ro. Nhiều khi phim đã hoàn tất nhưng một cuộc binh biến hoặc một sự cố bất ngờ nào đó trên chính trường cũng có thể cắt đứt đường ra rạp của phim (như trường hợp phim Người Mỹ trầm lặng, đạo diễn Philips Noyce và cuộc chiến Mỹ-Iraq cùng “sự cố” ngày 11 tháng 9).

Huyền thoại bất tử là trường hợp phim có sự can thiệp khá thô bạo của nhà sản xuất

Nhưng có điều gần như chắc chắn, tương tự David O. Selznick vốn là con một nhà phát hành phim câm và đã lăn lộn nhiều năm trong ngành sản xuất phim tại Hollwood từ chân trợ lý biên kịch trước khi trở thành một nhà sản xuất phim thực thụ, các đồng nghiệp sản xuất phim của ông đều là những người được đào tạo hoặc tự học lâu năm trong nghề này. Họ lành nghề chứ không phải người kinh doanh đơn thuần và hoàn toàn không phải nhà đầu tư.

Ở Việt Nam khá đông các nhà sản xuất xuất thân từ người làm nghề, dù có thể không được đào tạo chính thống về nghề sản xuất phim nhưng nhờ kinh nghiệm và máu nghệ sĩ, họ nhanh chóng trở thành những nhà sản xuất phim khá chuyên nghiệp trong thời bùng nổ phim tư nhân hiện nay. Làm việc với các nhà sản xuất này, hầu hết các đạo diễn đều cảm thấy được trân trọng và được phục vụ hơn hẳn thời làm việc với nhà sản xuất quốc doanh.

Việc điều phối, sắp xếp mọi công việc của quá trình làm phim, đến tiếp thị và PR sản phẩm, đạo diễn nhất nhất không phải mó tay và được tập trung toàn bộ thời gian cho việc chỉ đạo trên phim trường. Phước Sang là một điển hình của nhóm các nhà làm phim này. Nhà sản xuất Phước Sang là người chọn dự án làm phim, kêu gọi đầu tư, trực tiếp đầu tư và cũng đích thân chọn đạo diễn cho tất cả các dự án làm phim của mình.

Thế nhưng, đôi khi nhà sản xuất này cũng can thiệp khá thô bạo vào tác phẩm của đạo diễn như trường hợp phim Huyền thoại bất tử phải gắn thêm “hoạt cảnh” đón năm mới cho hợp thời điểm chiếu phim bất chấp nó chẳng ăn nhập gì với cả bộ phim. Nghe đâu, phim này cũng là đỉnh điểm của bất hòa giữa đạo diễn và nhà sản xuất nên sau phim này, đạo diễn đã đi tìm cho mình nhà sản xuất khác.

Tương tự, nhà sản xuất Thiên Ngân cũng từng can thiệp bẻ lái cả phần cao trào của bộ phim đầu tay hợp tác với một đạo diễn trẻ khiến phim thiếu logic và đạo diễn trẻ này cũng chia tay luôn với nhà sản xuất dù kế hoạch hợp tác lẽ ra vẫn còn dài. Bộ phim 14 ngày phép mới đây cũng rơi trường hợp tương tự khi nhà sản xuất “truất” quyền dựng phim của đạo diễn, chuyển qua tay một chuyên gia khác, để rồi khi phim công chiếu, đạo diễn ấm ức vì bản dựng của chuyên gia ở nhiều đoạn không hiểu ý mình.

Xem Thêm  05 chính sách giáo dục nổi bật có hiệu lực từ tháng 3/2020

Nhưng những mâu thuẫn như thế chỉ là chuyện nhỏ nếu so với những vụ ồn ào trong các dự án làm phim mà nhà sản xuất thuần túy là người bỏ tiền, tập trung chủ yếu ở các dự án làm phim truyền hình thời gian gần đây.

Đạo diễn của phim 14 ngày phép đã rất ấm ức vì bản dựng của chuyên gia ở nhiều đoạn không hiểu ý mình

Từ khi có chủ trương tăng thời lượng phát sóng phim Việt trên truyền hình đạt mức 30-40%, hiện nay cả nước có khoảng 40 nhà sản xuất phim (tăng gấp đôi so với những năm trước) nhưng chỉ có một số ít xuất thân từ những người làm nghề, còn đa số là các công ty quảng cáo và truyền thông nhảy ra làm phim. Một số hãng trực tiếp vừa đầu tư vừa tổ chức sản xuất như M&T Pictures, Lasta, Phim Việt (BHD), Thiên Ngân, … Một số công ty quảng cáo thuê một hãng phim khác làm gia công, như: Đông A, Senafilm, Giải Phóng, HK Film, Chánh Phương, Vifa…

Lại có nhà sản xuất khoán thầu dự án phim cho một vài ê-kíp riêng của đạo diễn, quay phim, thậm chí diễn viên nào đó mà điển hình là nhà sản xuất Kiết Tường từng khoán cho đạo diễn Quang Đại làm phim Mây trắng ngang trời và hiện nay là Xuân Cường làm phim Cô nàng bất đắc dĩ.

Những cuộc “nội chiến” trong đoàn làm phim xảy ra thời gian qua hầu hết đều rơi vào các nhà làm phim tay ngang thuê nhà sản xuất khác gia công hộ hoặc khoán đạo diễn làm giùm. Vì không phải người làm nghề, lại luôn bị thúc ép bởi doanh thu, bởi chỉ số khán giả (rating) nên mặc dù thuê hoặc khoán người khác làm nhưng những nhà sản xuất chỉ có danh này lại vẫn luôn sẵn sàng nhảy vào cuộc để chi phối với hy vọng xoay chuyển tình hình.

Ngược lại, nhiều đạo diễn vẫn quen làm “vua” hơn làm thuê. Hai đối tượng này nếu hợp tác tất dẫn đến nội chiến và một người phải ra đi. Sự tung hứng của nhà sản xuất và đạo diễn thường đem lại những tác phẩm có giá trị và ngược lại. Chưa thấy dự án làm phim “thay ngựa giữa dòng” của các nhà làm phim Việt nào thành công mà thường thì scandal gây chú ý hơn phim.

Nhà biên kịch Bích Thủy (PGĐ Senafilm): Nhà sản xuất hiện đa phần tay ngang

Giám đốc sản xuất là một nghề đặc trưng, phải hiểu nghề, hiểu nghệ sĩ, công việc của đạo diễn và từng bộ phận khác. Đoàn làm phim là một tập hợp của nhiều người có tính cách khác nhau, có trình độ và công việc chuyên sâu khác nhau… nhưng có chung một công việc là làm ra một bộ phim hay phục vụ khán giả.

Nếu giám đốc sản xuất biết việc, biết nghề thì nghệ sĩ mới phục, còn nếu không biết nghề mà can thiệp không đúng lúc, đúng chỗ sẽ gây nên sự mâu thuẫn, hoàn toàn bất lợi cho sáng tạo nghệ thuật. Song nếu nhà sản xuất buông, không giám sát đoàn làm phim thì rất nguy hiểm, gặp đạo diễn có lương tâm thì không vấn đề gì, còn thì ngược lại.

Trước đây, khi nhà nước bỏ tiền ra làm phim, đạo diễn là vua trường quay, muốn làm gì thì làm, nhưng nay tư nhân bỏ tiền ra thì đạo diễn chỉ là một anh làm thuê theo yêu cầu của nhà sản xuất. Các đạo diễn có cái sướng là chỉ lo phần tiền kỳ, còn hậu kỳ có người khác làm. Tuy nhiên điều này thử thách những đạo diễn có lương tâm, nếu chỉ lo chạy show làm phim cho xong, dẫn đến chất lượng phim kém thì không riêng đạo diễn mà nhà sản xuất cũng mất tên tuổi và thương hiệu.

Nhà sản xuất hiện nay quá đông, trong đó đa phần là dân tay ngang. Giá như đài TH chỉ chọn những nhà sản xuất có kinh nghiệm, có thực lực sản xuất phim để ký hợp đồng chứ không nên xé lẻ miếng bánh như thế này, có vậy chất lượng phim không đến nỗi bị “giũa” te tua như thời gian qua.

Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng: Không đặt hết niềm tin thì dễ xung đột

Không phải nhà sản xuất nào mình cũng cộng tác. Rất nhiều lần tôi bị nhà sản xuất từ chối ý đồ sáng tác. Đó là chuyện bình thường. Đó chỉ là kiểu như “mình thích xe hơi mà người ta chỉ có xe đạp”. Vậy hoặc là mình không đi, hay đi bộ, hoặc đi xe đạp đồng hành rồi từ từ lên đời xe máy rồi ôtô…

Khi đó mình phải tìm hiểu lý do. Họ từ chối vì khả năng của họ hay mặt bằng chung của thị trường? Hay vì mình chưa thuyết phục được họ, chưa đủ để họ tin? Từ những câu hỏi đó thì mình có những quyết định khác nhau: Tìm nhà sản xuất khác/ Đi từng bước theo sự phát triển của thị trường/ Mình phải cố gắng nhiều hơn/ Nằm chờ thời cơ.

Như lúc trước tôi muốn làm một dự án phim ca nhạc nhưng chẳng có nhà sản xuất nào đồng ý, không phải vì kinh phí đâu mà vì họ cảm thấy thị trường này không “ăn” với thể loại phim ca nhạc.

Tôi phải đi từ từ, tạo niềm tin rằng tôi có khả năng thu hút khán giả, đến khi làm Giải cứu thần chết, tôi làm vài phút cho người ta thấy là mình có thể làm được và khán giả cũng hứng thú với những màn ca nhạc. Cho nên năm nay tôi được đầu tư phim Những nụ hôn rực rỡ thể loại phim ca nhạc, mặc dù có thể tôi làm phim hài tình cảm thì rất nhiều nhà sản xuất đầu tư ngay và trả lương rất cao và tiền đầu tư cũng sẽ tăng hơn.

Nhà sản xuất giỏi là nhà sản xuất có thể lấy được hết sức mạnh và lòng nhiệt huyết của đạo diễn đặt đúng chỗ thị trường cần. Khi không chọn được đạo diễn ưng ý với mình nhất thì nhà sản xuất thường hay nghi ngờ, không đặt hết niềm tin thì rất dễ có nhiều xung đột.

Phúc Như Thủy – Vân Anh

Xem Thêm  Muôn mặt “chợ” luận văn

Thủ tục pháp luật

Related Articles

Back to top button